Najważniejsze wnioski
  • Żadne badanie z udziałem ludzi nie wykazało, że peptydy kolagenowe same powodują utratę masy ciała. O redukcji masy ciała decyduje deficyt energetyczny, a nie suplement.
  • Najczęściej cytowane badania (15 g peptydów kolagenowych na dobę, 12 tygodni) obejmowały 53 do 97 uczestników i we wszystkich grupach prowadzono ten sam trening siłowy trzy razy w tygodniu. Grupy placebo również traciły tkankę tłuszczową.
  • W metaanalizie 19 badań z udziałem 768 osób istotny efekt dotyczył masy beztłuszczowej (SMD 0,48; p < 0,01), a pewność dowodów dla składu ciała oceniono jako umiarkowaną. Wszystkie te badania łączyły suplementację z długotrwałym treningiem.
  • Kolagen jest białkiem niepełnowartościowym: nie zawiera tryptofanu i ma mało leucyny, dlatego nie powinien zastępować pełnowartościowego białka w deficycie kalorycznym.
  • Kilka kluczowych badań było współfinansowanych przez producentów peptydów kolagenowych, a niezależne replikacje są nieliczne. To nie unieważnia wyników, ale nakazuje ostrożność.
  • Dane o sytości opierają się głównie na krótkich badaniach z żelatyną, obejmujących kilkadziesiąt osób i pojedynczy posiłek. Nie przekładają się one automatycznie na utratę masy ciała.
  • Kolagen pozostaje produktem spożywczym. W UE nie istnieje zatwierdzone oświadczenie zdrowotne łączące go z odchudzaniem, a artykuł ten ma charakter wyłącznie edukacyjny.

Czy kolagen pomaga schudnąć? Uczciwa odpowiedź na wstępie

Kolagen jest dziś jednym z najchętniej kupowanych suplementów na świecie, a wraz z jego popularnością pojawiły się obietnice wykraczające daleko poza skórę i stawy. Hasła w rodzaju kolagen na odchudzanie sugerują, że proszek rozpuszczony w wodzie pomoże zredukować tkankę tłuszczową. Warto odpowiedzieć na to pytanie wprost, zamiast odkładać odpowiedź na koniec tekstu.

Nie, peptydy kolagenowe nie są środkiem odchudzającym. Nie istnieje badanie kliniczne, w którym sam kolagen, bez zmiany diety i bez aktywności fizycznej, doprowadziłby do klinicznie istotnej utraty masy ciała. O tym, czy masa ciała spada, decyduje bilans energetyczny: ilość energii dostarczanej z pożywieniem w stosunku do wydatku energetycznego. Żaden suplement białkowy tego nie zmienia.

To nie znaczy, że temat jest pusty. Kilka kontrolowanych badań zmierzyło skład ciała, czyli proporcje masy tłuszczowej i beztłuszczowej, u osób przyjmujących peptydy kolagenowe w połączeniu z treningiem siłowym. Część z nich wykazała korzystniejsze zmiany w grupie przyjmującej kolagen niż w grupie placebo. Są to jednak badania krótkie, obejmujące od kilkudziesięciu do niespełna stu osób, prowadzone w wąsko zdefiniowanych populacjach, a kilka z nich było współfinansowanych przez producentów surowca.

W dalszej części artykułu przechodzimy po tych badaniach po kolei: ilu miały uczestników, jak długo trwały, co dokładnie zmierzyły, jaką rolę odgrywał w nich trening, jak wygląda kwestia sytości oraz jakość białka kolagenowego. Na końcu wymieniamy wnioski, których z tych danych wyciągnąć nie można, bo to właśnie w tym miejscu marketing najczęściej wyprzedza naukę.

Ten materiał ma charakter edukacyjny i nie stanowi porady medycznej. Decyzje dotyczące diety redukcyjnej, suplementacji i leczenia otyłości należy omówić z lekarzem lub dietetykiem klinicznym.

Czym są peptydy kolagenowe i skąd wziął się ich związek z odchudzaniem?

Kolagen to najobficiej występujące białko strukturalne u człowieka. Stanowi rusztowanie skóry, kości, ścięgien, więzadeł i chrząstki. Jego cząsteczka jest zbudowana z trzech łańcuchów polipeptydowych skręconych w potrójną helisę, a w sekwencji powtarza się motyw Gly-X-Y, w którym pozycje X i Y zajmują najczęściej prolina i hydroksyprolina.

Suplementy nie zawierają całych cząsteczek kolagenu, lecz hydrolizat: żelatynę poddaną enzymatycznej hydrolizie, która rozbija białko na krótkie peptydy o średniej masie zwykle od 2000 do 5000 Da. Taka postać rozpuszcza się w zimnej wodzie i jest wchłaniana w postaci di- i tripeptydów, między innymi prolilo-hydroksyproliny. Różnice między surowcami (bydlęcy, świński, morski) oraz między typami kolagenu opisujemy szerzej w przewodniku po typach peptydów kolagenowych.

Profil aminokwasowy kolagenu jest bardzo nietypowy. Około jedna trzecia aminokwasów to glicyna, duży udział mają prolina i hydroksyprolina, natomiast tryptofanu nie ma w nim praktycznie wcale, a zawartość aminokwasów rozgałęzionych, w szczególności leucyny, jest niska. Ta cecha jest kluczowa dla całej dyskusji o odchudzaniu i wracamy do niej w dalszej części tekstu.

Skąd więc wziął się wątek redukcji masy ciała? Z trzech niezależnych źródeł. Pierwsze to ogólna fizjologia białka: wśród makroskładników białko daje najwyższy efekt termiczny posiłku i zwykle najsilniej wpływa na sytość, więc każdy produkt białkowy łatwo wpisać w narrację odchudzającą. Drugie to seria badań, w których peptydy kolagenowe łączono z treningiem siłowym i mierzono skład ciała. Trzecie to zwyczajny marketing, który te dwa pierwsze wątki skleja w obietnicę, jakiej żadne z badań nie formułuje.

Hipotetyczne mechanizmy, o których mówi literatura, to wpływ na uczucie sytości i tempo opróżniania żołądka, zachowanie masy mięśniowej w czasie deficytu energetycznego oraz wpływ glicyny na metabolizm. Są to hipotezy, a nie udokumentowane efekty kliniczne u ludzi.

Co badania z udziałem ludzi mówią o masie ciała i tkance tłuszczowej?

Pierwsza rzecz, którą trzeba powiedzieć o tej literaturze: bardzo niewiele badań zostało zaprojektowanych z myślą o odchudzaniu. W większości głównym celem były mięśnie, ścięgna, stawy lub skóra, a skład ciała był punktem końcowym drugoplanowym. Ma to znaczenie, bo punkty wtórne są bardziej narażone na wyniki przypadkowe.

Najczęściej cytowane badanie to randomizowana, kontrolowana placebo próba Zdzieblika i współpracowników opublikowana w British Journal of Nutrition w 2015 roku. Objęła 53 starszych mężczyzn z sarkopenią (średnia wieku około 72 lat). Wszyscy przeszli ten sam, nadzorowany 12-tygodniowy program treningu siłowego (trzy sesje tygodniowo), a połowa otrzymywała 15 g peptydów kolagenowych dziennie, połowa placebo. Masa beztłuszczowa wzrosła o 4,2 kg w grupie kolagenu i o 2,9 kg w grupie placebo, a masa tłuszczowa spadła odpowiednio o 5,4 kg i 3,5 kg (p < 0,05 dla obu porównań). Badanie było częściowo finansowane przez producenta surowca, firmę Gelita.

Ta sama grupa badawcza powtórzyła schemat w innych populacjach. W badaniu Jendricke i współpracowników (Nutrients, 2019) 77 kobiet przed menopauzą trenowało siłowo przez 12 tygodni, przyjmując 15 g peptydów kolagenowych lub placebo. W grupie kolagenu odnotowano istotnie większy spadek masy tłuszczowej, większy wzrost masy beztłuszczowej oraz większy przyrost siły uchwytu dłoni. W badaniu z 2021 roku (International Journal of Environmental Research and Public Health) 97 mężczyzn w średnim wieku, wcześniej nietrenujących, podzielono na trzy grupy: 15 g peptydów kolagenowych (n = 30), placebo (n = 31) i białko serwatkowe (n = 36). Kolagen wypadł lepiej niż placebo pod względem masy beztłuszczowej (p = 0,010) i masy tłuszczowej (p = 0,023), natomiast w analizie eksploracyjnej nie wykazano istotnych różnic między serwatką a kolagenem ani między serwatką a placebo. To badanie również było częściowo finansowane przez Gelitę.

Istnieją też dwa badania, w których skład ciała był celem głównym i w których nie prowadzono programu treningowego. Tak i współpracownicy (Marine Drugs, 2019) podawali 90 osobom z nadwagą 2000 mg peptydów kolagenowych ze skóry płaszczki lub placebo przez 12 tygodni, mierząc tkankę tłuszczową metodą DXA. Odsetek tkanki tłuszczowej i masa tłuszczowa zmieniły się korzystniej w grupie interwencyjnej niż w grupie kontrolnej (różnica rzędu 1,2 punktu procentowego i 1,2 kg; p około 0,02). Zwraca uwagę ilość dzienna: 2 g, czyli ponad siedmiokrotnie mniej niż w badaniach z treningiem, co utrudnia wskazanie spójnego mechanizmu.

Z kolei López-Yoldi i współpracownicy (Nutrients, 2024) przebadali 64 osoby z nadwagą lub otyłością, które przez 12 tygodni spożywały dwa batony białkowe dziennie dostarczające łącznie 20 g kolagenu. Raportowano spadek masy ciała, BMI, ciśnienia skurczowego i wskaźnika stłuszczenia wątroby oraz wzrost masy beztłuszczowej w porównaniu z grupą kontrolną. Istotne zastrzeżenie: użyto tam celowo zmodyfikowanego kolagenu o niskiej strawności (poniżej 60%) i bardzo wysokiej zdolności do pęcznienia w środowisku żołądkowym (powyżej 1900%), czyli produktu o właściwościach zbliżonych do błonnika, a nie typowego hydrolizatu ze sklepowej półki. Trzech autorów badania było pracownikami producenta tego surowca.

BadanieUczestnicyIlość dzienna i czasTrening w protokoleWynik dotyczący tkanki tłuszczowej
Zdzieblik 2015 (Br J Nutr)53 starszych mężczyzn z sarkopenią15 g, 12 tygodniTak, 3 razy w tygodniu−5,4 kg vs −3,5 kg w placebo
Jendricke 2019 (Nutrients)77 kobiet przed menopauzą15 g, 12 tygodniTak, 3 razy w tygodniuWiększy spadek niż w placebo (p < 0,05)
Zdzieblik 2021 (IJERPH)97 nietrenujących mężczyzn w średnim wieku15 g, 12 tygodniTak, program 12-tygodniowyWiększy spadek niż w placebo (p = 0,023); brak różnicy vs serwatka
Tak 2019 (Mar Drugs)90 osób z nadwagą2 g, 12 tygodniNieKorzystniejsza zmiana masy i odsetka tkanki tłuszczowej (DXA)
López-Yoldi 2024 (Nutrients)64 osoby z nadwagą lub otyłością20 g w batonach, 12 tygodniNieSpadek masy ciała i BMI, wzrost masy beztłuszczowej (kolagen modyfikowany)

Całość podsumowuje metaanaliza Bischofa i współpracowników z Sports Medicine (2024), która objęła 19 badań i 768 uczestników, przy kryterium suplementacji przez co najmniej 8 tygodni u zdrowych osób z masą ciała prawidłową lub nadwagą. Istotny statystycznie efekt wykazano dla masy beztłuszczowej (SMD 0,48; p < 0,01), a pewność dowodów dla składu ciała oceniono w systemie GRADE jako umiarkowaną. Należy jednak zauważyć, że przeglądane badania dotyczyły suplementacji połączonej z długotrwałym treningiem fizycznym, co jest kluczowe dla interpretacji.

Jaką rolę w tych badaniach odgrywał trening siłowy?

To najczęściej pomijany element całej dyskusji. W badaniach z 2015, 2019 i 2021 roku wszyscy uczestnicy, w tym grupy placebo, przeszli ten sam nadzorowany program treningu siłowego, zwykle trzy razy w tygodniu przez 12 tygodni. Suplement był dodatkiem do interwencji treningowej, nigdy jej zamiennikiem.

Skutki widać w liczbach. W badaniu z 2015 roku grupa placebo, przyjmując jedynie obojętny proszek, zyskała 2,9 kg masy beztłuszczowej i straciła 3,5 kg masy tłuszczowej. To właśnie efekt treningu u starszych mężczyzn z sarkopenią, którzy wcześniej nie trenowali. Różnica między grupami w masie beztłuszczowej wyniosła około 1,3 kg i to ona, a nie całkowita zmiana 4,2 kg, jest miarą ewentualnego wkładu kolagenu.

Właśnie ta skala zmian stała się przedmiotem krytyki. W liście opublikowanym w British Journal of Nutrition w 2016 roku Phillips i współpracownicy określili raportowane zmiany składu ciała jako nadzwyczajne, zwrócili uwagę na wielkość różnicy międzygrupowej i przypomnieli, że metaanalizy suplementacji białkiem w połączeniu z treningiem siłowym nie wykazywały efektu w zakresie utraty masy tłuszczowej. Autorzy oryginalnej pracy sami wskazywali na potrzebę dalszych badań dotyczących płci, grup wiekowych, mechanizmu działania i stosowanych ilości.

Praktyczny wniosek jest prosty i niewygodny dla marketingu: w dostępnej literaturze nie da się oddzielić suplementu od treningu. Nie istnieje badanie, w którym porównano by peptydy kolagenowe z placebo u osób nieaktywnych fizycznie i nieprzestrzegających deficytu energetycznego, z masą ciała jako punktem końcowym głównym. Dopóki takiego badania nie ma, zdanie „kolagen pomógł schudnąć” pozostaje nadinterpretacją wyników, które powstały w warunkach regularnego treningu oporowego.

Jeśli ktoś szuka w tych danych wskazówki do działania, najmocniejszym sygnałem nie jest proszek, lecz trening siłowy trzy razy w tygodniu, który poprawiał skład ciała także w grupach placebo.

Czy kolagen zwiększa sytość i ogranicza apetyt?

Hipoteza sytości opiera się głównie na jednym eksperymencie z żelatyną. Veldhorst i współpracownicy (Clinical Nutrition, 2009) podali 24 zdrowym osobom śniadania w postaci budyniu z różnymi białkami, a trzy godziny później zaoferowali obiad spożywany do woli. Po śniadaniu z żelatyną oraz z alfa-laktoalbuminą spożycie energii na obiedzie wyniosło około 2,5 MJ, wobec około 3,2 MJ po śniadaniu z kazeiną, soją lub whey-GMP. Autorzy opisali te białka jako około 40% bardziej sycące.

Ograniczenia tego wyniku są poważne i trzeba je wymienić wprost. Badanie było ostre, czyli jednorazowe, obejmowało 24 osoby, dotyczyło żelatyny, a nie hydrolizatu sprzedawanego jako suplement, i mierzyło spożycie jednego posiłku, a nie masę ciała. Wyniki badań ostrych nad sytością po białkach kolagenowych nie są przy tym spójne między sobą. Nawet przyjmując efekt za prawdziwy, zmniejszenie spożycia w jednym posiłku nie przekłada się automatycznie na utratę masy ciała w perspektywie tygodni, bo organizm zwykle kompensuje różnicę w kolejnych posiłkach.

Drugim źródłem danych o apetycie jest wspomniane badanie z batonami kolagenowymi z 2024 roku, w którym uczestnicy raportowali mniejsze uczucie głodu i większą sytość, a w modelu szczurzym obserwowano niższe poposiłkowe stężenie greliny. Tutaj jednak najprawdopodobniej mierzono efekt fizyczny, a nie peptydowy: użyty kolagen był zmodyfikowany tak, aby słabo się trawić i silnie pęcznieć w żołądku. Zwykły hydrolizat kolagenu takich właściwości nie ma.

Uczciwe podsumowanie brzmi więc: białko w diecie rzeczywiście sprzyja sytości, ale nie ma dowodów, że kolagen robi to lepiej niż inne źródła białka, a tym bardziej że dzięki temu prowadzi do utraty masy ciała. Osoby, które zgłaszają mniejszy apetyt po porcji kolagenu w wodzie, odczuwają zwykle efekt płynu i porcji białka, który uzyskałyby również z innego produktu białkowego.

Czy kolagen to dobre źródło białka w diecie redukcyjnej?

W deficycie energetycznym podaż białka ma znaczenie, ponieważ pomaga ograniczyć utratę masy mięśniowej towarzyszącą spadkowi masy ciała. Z tego punktu widzenia pytanie o kolagen jest zasadne: jeśli ktoś dodaje do diety 15 g białka, to czy ma znaczenie, że jest to białko kolagenowe?

Ma, i to duże. Kolagen jest białkiem niepełnowartościowym. Nie zawiera praktycznie w ogóle tryptofanu, a zawartość leucyny, która jest najważniejszym aminokwasowym sygnałem uruchamiającym syntezę białek mięśniowych, jest w nim niska. Dlatego porcja kolagenu nie stymuluje anabolizmu mięśniowego tak skutecznie jak równoważna porcja białka serwatkowego. Różnice składu, przyswajalności i zastosowań omawiamy szczegółowo w zestawieniu peptydy kolagenowe a białko serwatkowe.

Nie oznacza to, że kolagen jest w diecie bezużyteczny. Paul, Leser i Oesser (Nutrients, 2019) przeprowadzili iteracyjne obliczenia wskaźnika PDCAAS i wykazali, że peptydami kolagenowymi można zastąpić do około 36% dziennej podaży białka bez naruszenia zapotrzebowania na aminokwasy niezbędne, pod warunkiem że pozostała część diety jest odpowiednio zbilansowana. Autorzy zauważyli też, że ilości stosowane w literaturze, od 2,5 do 15 g na dobę, mieszczą się poniżej tego pułapu. To argument za bezpieczeństwem żywieniowym, a nie za przewagą kolagenu.

Bezpośrednie porównanie wypada zresztą ostrożnie. W badaniu z 2021 roku, w którym jedna z grup otrzymywała białko serwatkowe, analiza eksploracyjna nie wykazała istotnych różnic między serwatką a peptydami kolagenowymi ani między serwatką a placebo w zakresie zmian masy beztłuszczowej i tłuszczowej. Nie można więc twierdzić, że kolagen jest lepszy od serwatki, ani że jest od niej gorszy w tym konkretnym porównaniu, bo badanie nie miało mocy statystycznej, aby to rozstrzygnąć.

Praktyczna konkluzja: w diecie redukcyjnej kolagen rozsądnie traktować jako dodatek do podaży białka, a nie jako jej podstawę. Jeśli celem jest ochrona masy mięśniowej w czasie deficytu, priorytetem pozostają pełnowartościowe źródła białka i trening oporowy.

Kto finansował te badania i jakie mają ograniczenia?

Przy ocenie dowodów źródło finansowania nie jest szczegółem technicznym. Badania z 2015 i 2021 roku były częściowo finansowane przez firmę Gelita, producenta markowych peptydów kolagenowych, i pochodzą z tego samego ośrodka badawczego we Fryburgu. Badanie z 2019 roku prowadziła ta sama grupa, stosując ten sam markowy preparat. Trial z batonami kolagenowymi z 2024 roku miał wśród autorów trzech pracowników producenta surowca, firmy Viscofan.

Finansowanie przez producenta nie unieważnia wyników i nie oznacza manipulacji. Oznacza natomiast, że brakuje niezależnych replikacji prowadzonych przez zespoły bez interesu komercyjnego, a w literaturze naukowej sponsorowanie wiąże się statystycznie z większym odsetkiem wyników korzystnych dla produktu. W takiej sytuacji ostrożność jest standardem metodologicznym, nie podejrzliwością.

Do tego dochodzą ograniczenia samych protokołów. Liczebność próby mieściła się w przedziale od 53 do 97 osób, co dla punktów końcowych dotyczących składu ciała jest niewiele. Czas trwania wynosił zwykle 12 tygodni, czyli zbyt krótko, aby ocenić trwałość zmian. Populacje były bardzo specyficzne: starsi mężczyźni z sarkopenią, kobiety przed menopauzą, nietrenujący mężczyźni w średnim wieku. Wyniki uzyskane u 72-letniego mężczyzny z sarkopenią rozpoczynającego trening nie są automatycznie przenoszalne na 35-letnią osobę z nadwagą.

Znaczenie ma także metoda pomiaru. Część badań używała absorpcjometrii rentgenowskiej podwójnej energii (DXA), część analizy impedancji bioelektrycznej (BIA), która jest tańsza, ale bardziej wrażliwa na nawodnienie i warunki pomiaru. Skład ciała był przy tym w wielu pracach punktem końcowym wtórnym, obok siły mięśniowej, a liczba porównań zwiększa ryzyko wyników fałszywie dodatnich.

Nie ma wreszcie danych długoterminowych, nie ma badań z kontrolowanym deficytem energetycznym i nie ma twardych punktów końcowych, takich jak parametry kardiometaboliczne ocenianych w perspektywie lat. To właśnie dlatego ostrożna interpretacja całego tego zbioru danych brzmi: sygnał dotyczy przede wszystkim masy beztłuszczowej u osób rozpoczynających trening, a nie odchudzania.

Czego na podstawie obecnych danych nie można stwierdzić?

Lista rzeczy niewiadomych jest w tym temacie dłuższa niż lista ustaleń i warto ją wypisać wprost, bo dokładnie w tych lukach rodzą się przekazy reklamowe.

  • Że kolagen powoduje utratę masy ciała bez deficytu energetycznego. Żadne badanie tego nie wykazało, bo żadne nie zostało tak zaprojektowane.
  • Że kolagen przewyższa inne białka w redukcji tkanki tłuszczowej. Jedyne bezpośrednie porównanie z serwatką nie wykazało istotnych różnic w żadnym kierunku.
  • Że działa u osób, które nie trenują. Niemal wszystkie dane dotyczące składu ciała pochodzą z protokołów z nadzorowanym treningiem siłowym.
  • Że zmniejsza tkankę tłuszczową trzewną lub wpływa na jej rozmieszczenie. Takich punktów końcowych w tych badaniach zasadniczo nie oceniano.
  • Jak długo utrzymują się zaobserwowane zmiany. Po 12 tygodniach obserwacja się kończy, nie ma danych o losach uczestników po roku.
  • Jaka ilość i jaki surowiec miałyby znaczenie dla składu ciała. Badania z treningiem używały 15 g hydrolizatu, badanie morskie 2 g, a badanie z batonami 20 g kolagenu zmodyfikowanego. Te interwencje nie są wymienne.
  • Jak kolagen zachowuje się u osób leczonych z powodu otyłości, w tym przyjmujących leki inkretynowe. Brak badań interakcji w tym kontekście.

Trzeba też powiedzieć, czego z tej literatury nie wynika w drugą stronę. Nie wynika z niej, że kolagen jest nieskuteczny w każdym możliwym zastosowaniu. Dane dotyczące masy beztłuszczowej u osób rozpoczynających trening oporowy są sygnałem wartym dalszych, niezależnych badań, a metaanaliza z 2024 roku oceniła pewność dowodów dla składu ciała jako umiarkowaną, co w skali GRADE nie jest oceną niską.

Różnica między „sygnał wart dalszych badań u osób trenujących siłowo” a „kolagen na odchudzanie” jest jednak zasadnicza. Pierwsze jest ostrożnym opisem stanu wiedzy, drugie obietnicą, której dane nie pokrywają.

Jak kolagen wypada na tle środków badanych pod kątem redukcji tkanki tłuszczowej?

Porównanie skali pomaga uporządkować oczekiwania. Agoniści receptora GLP-1, takie jak semaglutyd i tyrzepatyd, zostały zarejestrowane w leczeniu otyłości na podstawie dużych badań klinicznych, w których średnia redukcja masy ciała sięgała rzędu 15 do 20% masy wyjściowej. Są to leki wydawane na recepte, stosowane pod nadzorem medycznym, obarczone działaniami niepożądanymi i przeciwwskazaniami.

Peptydy kolagenowe nie mieszczą się w tej samej kategorii i nie da się ich sensownie porównywać. Kolagen jest składnikiem żywności, a wyniki, o których mówi jego literatura, to różnice rzędu jednego kilograma masy tłuszczowej lub beztłuszczowej między grupami, uzyskane u osób jednocześnie trenujących siłowo przez 12 tygodni. To zupełnie inny rząd wielkości i inny rodzaj interwencji.

Osobną grupę stanowią peptydy badawcze promowane w internecie jako środki redukujące tkankę tłuszczową. Ich status prawny i dowodowy jest zupełnie inny niż status kolagenu: w większości jurysdykcji są klasyfikowane jako przeznaczone wyłącznie do badań, nie mają rejestracji do stosowania u ludzi, a jakość dowodów jest ograniczona. Przegląd tego, co faktycznie wiadomo i czego nie wiadomo w tym obszarze, znajduje się w opracowaniu peptydy a redukcja tkanki tłuszczowej. Nie jest to zachęta do ich stosowania, lecz wskazanie materiału porządkującego informacje.

Z perspektywy osoby, która chce zredukować masę ciała, hierarchia dowodów pozostaje więc niezmieniona: deficyt energetyczny, odpowiednia podaż białka, trening oporowy i aktywność spontaniczna mają za sobą dowody nieporównywalnie mocniejsze niż jakikolwiek suplement białkowy, w tym kolagen.

Informacje o lekach podano wyłącznie dla kontekstu porównawczego. Nie stanowią one rekomendacji terapeutycznej. Leczenie otyłości wymaga diagnostyki i nadzoru lekarskiego.

Czy kolagen jest bezpieczny i jak rozsądnie wpisać go w dietę?

W badaniach klinicznych peptydy kolagenowe były na ogół dobrze tolerowane, a zgłaszane dolegliwości miały charakter łagodny i dotyczyły głównie układu pokarmowego: uczucia pełności, wzdęć, niekiedy nieprzyjemnego posmaku. W badaniu z peptydami ze skóry płaszczki nie odnotowano istotnych działań niepożądanych w żadnej z grup. Szersze omówienie przeciwwskazań, interakcji i sytuacji wymagających ostrożności znajduje się w artykule peptydy kolagenowe a bezpieczeństwo.

Kilka kwestii praktycznych warto mieć na uwadze w kontekście diety redukcyjnej. Po pierwsze, kolagen nie jest produktem bezkalorycznym: porcja 15 g białka to około 60 kcal, które trzeba uwzględnić w bilansie energetycznym. Po drugie, osoby z chorobami nerek, z alergią na ryby lub skorupiaki (w przypadku kolagenu morskiego), kobiety w ciąży i karmiące oraz osoby przyjmujące leki na stałe powinny skonsultować suplementację z lekarzem. Po trzecie, kolagen nie zastępuje leczenia otyłości ani konsultacji dietetycznej.

Jeśli ktoś mimo wszystko decyduje się na kolagen z innych powodów, na przykład ze względu na skórę czy stawy, przy ocenie produktu sensownie patrzeć na: wyraźnie podany surowiec i typ kolagenu, informację o hydrolizie, rzeczywistą zawartość białka w porcji, listę dodatków oraz dostępność badań jakościowych od niezależnego laboratorium, w szczególności w zakresie metali ciężkich przy surowcach morskich. Żadne z tych kryteriów nie czyni jednak kolagenu produktem odchudzającym, a produkty opisywane w naszych zestawieniach nigdy nie są przedstawiane jako rozwiązanie problemu nadmiernej masy ciała.

Warto też znać kontekst prawny. W Unii Europejskiej oświadczenia zdrowotne na opakowaniach podlegają autoryzacji, a dla kolagenu nie istnieje zatwierdzone oświadczenie dotyczące utraty masy ciała ani redukcji tkanki tłuszczowej. Każdy komunikat marketingowy sugerujący, że kolagen odchudza, wykracza poza to, co dopuszczają przepisy i co pokazują badania.

Treść ma charakter wyłącznie edukacyjny i nie zastępuje porady medycznej. Przed rozpoczęciem jakiejkolwiek suplementacji, zwłaszcza w trakcie diety redukcyjnej, choroby przewlekłej lub farmakoterapii, należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.

Często zadawane pytania

Czy kolagen spala tłuszcz?
Nie. Nie ma mechanizmu ani dowodu klinicznego wskazującego, że peptydy kolagenowe spalają tkankę tłuszczową. Kolagen jest hydrolizowanym białkiem, które po spożyciu zostaje rozłożone na aminokwasy i krótkie peptydy wykorzystywane przez organizm jak inne białka pokarmowe. W badaniach, w których masa tłuszczowa spadała bardziej w grupie kolagenu niż placebo, wszyscy uczestnicy jednocześnie realizowali 12-tygodniowy program treningu siłowego, a grupy placebo także traciły tkankę tłuszczową. Spalanie tłuszczu wynika z deficytu energetycznego, nie z suplementu.
Ile można schudnąć, przyjmując kolagen?
Na podstawie dostępnych badań nie da się podać takiej liczby, ponieważ żadne badanie nie oceniało utraty masy ciała po kolagenie jako punktu końcowego głównego u osób bez jednoczesnej interwencji treningowej lub dietetycznej. W badaniach z treningiem siłowym różnice między grupą kolagenu a grupą placebo w masie tłuszczowej mieściły się w zakresie około jednego do dwóch kilogramów po 12 tygodniach, przy czym znaczna część zmiany występowała także w grupie placebo. Każda konkretna obietnica utraty kilogramów dzięki kolagenowi jest nieuprawniona.
Czy kolagen działa na skład ciała, jeśli nie trenuję?
Nie wiadomo, bo niemal wszystkie dane dotyczące składu ciała pochodzą z badań, w których uczestnicy trenowali siłowo trzy razy w tygodniu. Dwa badania bez programu treningowego dały wyniki trudne do uogólnienia: jedno stosowało tylko 2 g peptydów z kolagenu morskiego, drugie wykorzystało kolagen celowo zmodyfikowany tak, aby słabo się trawił i pęczniał w żołądku, czyli produkt niepodobny do typowego hydrolizatu. Bez treningu oporowego nie ma podstaw, aby oczekiwać zmian w składzie ciała.
Czy kolagen hamuje apetyt?
Dane są ograniczone i niespójne. W badaniu z udziałem 24 osób śniadanie zawierające żelatynę wiązało się z niższym spożyciem energii na kolejnym posiłku niż śniadanie z kazeiną, soją lub whey-GMP. Było to jednak badanie jednorazowe, dotyczące żelatyny, a nie hydrolizatu, i mierzyło jeden posiłek, a nie masę ciała. Białko w ogóle sprzyja sytości, ale nie wykazano, aby kolagen robił to skuteczniej niż inne źródła białka, ani aby prowadziło to do utraty masy ciała.
Czy kolagen może zastąpić białko serwatkowe w diecie redukcyjnej?
Nie jest to dobry pomysł. Kolagen nie zawiera praktycznie tryptofanu i ma niską zawartość leucyny, która odpowiada za uruchamianie syntezy białek mięśniowych, dlatego słabiej chroni masę mięśniową w deficycie energetycznym niż białko pełnowartościowe. Obliczenia PDCAAS opublikowane w 2019 roku wskazują, że peptydami kolagenowymi można zastąpić do około 36% dziennej podaży białka bez naruszenia zapotrzebowania na aminokwasy niezbędne, pod warunkiem dobrego zbilansowania pozostałej części diety. Kolagen warto więc traktować jako dodatek, nie jako podstawę.
Czy kolagen może sprzyjać przyrostowi masy ciała?
Kolagen nie jest bezkaloryczny: 15 g białka kolagenowego to około 60 kcal, a produkty smakowe mogą zawierać dodatkowe węglowodany. Przy diecie redukcyjnej te kalorie trzeba uwzględnić w bilansie, podobnie jak każdy inny napój białkowy. Sam kolagen nie zwiększa masy tłuszczowej, ale dodany do diety bez korekty pozostałych posiłków zwiększa podaż energii. Pozorny wzrost masy ciała może też wynikać ze zmian nawodnienia lub, u osób rozpoczynających trening, z przyrostu masy beztłuszczowej.
Czy kolagen morski jest lepszy do redukcji tkanki tłuszczowej niż bydlęcy?
Brak danych, które pozwalałyby tak twierdzić. Nie przeprowadzono badania porównującego bezpośrednio kolagen morski z bydlęcym pod kątem masy ciała lub tkanki tłuszczowej. Badanie z peptydami ze skóry płaszczki stosowało 2 g na dobę i raportowało korzystniejszą zmianę tkanki tłuszczowej niż placebo, natomiast badania z treningiem używały 15 g hydrolizatu bydlęcego. Te interwencje różnią się ilością, surowcem i populacją, więc nie są porównywalne. Różnice między surowcami dotyczą głównie profilu peptydowego i aspektów dietetycznych, nie efektów odchudzających.
Kiedy zamiast kolagenu warto porozmawiać z lekarzem?
Zawsze wtedy, gdy nadmierna masa ciała wpływa na zdrowie, gdy występują choroby towarzyszące, takie jak cukrzyca typu 2, nadciśnienie, stłuszczenie wątroby lub bezdech senny, oraz gdy wcześniejsze próby redukcji kończyły się efektem jojo. Otyłość jest chorobą przewlekłą i istnieją dla niej udokumentowane metody postępowania, od interwencji dietetycznych i treningowych po farmakoterapię pod nadzorem medycznym. Suplement białkowy nie zastępuje diagnostyki ani leczenia. Konsultacja jest też wskazana przy chorobach nerek, alergiach na ryby lub skorupiaki, w ciąży i podczas karmienia.

Polecane produkty

Peptydy badawcze wybrane ze względu na jakość i czystość:

GHK-Cu

GHK-Cu

Peptyd anti-aging

Pen · Europa
GHK-Cu Pen

GHK-Cu Pen

Napełniony pen GHK-Cu

Zestaw · Europa
GLOW-UP Ritual

GLOW-UP Ritual

Zestaw 3 penów: Glow, NAD+, GHK-Cu

Sprawdź swoją wiedzę

Szybki quiz · 6 pytań

Źródła

  1. Zdzieblik D, Oesser S, Baumstark MW, Gollhofer A, König D (2015). Collagen peptide supplementation in combination with resistance training improves body composition and increases muscle strength in elderly sarcopenic men: a randomised controlled trial. British Journal of Nutrition. (PubMed)
  2. Jendricke P i wsp. (2019). Specific Collagen Peptides in Combination with Resistance Training Improve Body Composition and Regional Muscle Strength in Premenopausal Women: A Randomized Controlled Trial. Nutrients. (PubMed)
  3. Zdzieblik D, Jendricke P, Oesser S, Gollhofer A, König D (2021). The Influence of Specific Bioactive Collagen Peptides on Body Composition and Muscle Strength in Middle-Aged, Untrained Men: A Randomized Controlled Trial. International Journal of Environmental Research and Public Health. (PubMed)
  4. Bischof K, Moitzi AM, Stafilidis S, König D (2024). Impact of Collagen Peptide Supplementation in Combination with Long-Term Physical Training on Strength, Musculotendinous Remodeling, Functional Recovery, and Body Composition in Healthy Adults: A Systematic Review with Meta-analysis. Sports Medicine. (PubMed)
  5. Tak YJ i wsp. (2019). Effect of Oral Ingestion of Low-Molecular Collagen Peptides Derived from Skate (Raja Kenojei) Skin on Body Fat in Overweight Adults: A Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled Trial. Marine Drugs. (PubMed)
  6. Veldhorst MAB i wsp. (2009). A breakfast with alpha-lactalbumin, gelatin, or gelatin + TRP lowers energy intake at lunch compared with a breakfast with casein, soy, whey, or whey-GMP. Clinical Nutrition. (PubMed)
  7. Paul C, Leser S, Oesser S (2019). Significant Amounts of Functional Collagen Peptides Can Be Incorporated in the Diet While Maintaining Indispensable Amino Acid Balance. Nutrients. (PubMed)
  8. Phillips SM i wsp. (2016). Exceptional body composition changes attributed to collagen peptide supplementation and resistance training in older sarcopenic men (list do redakcji). British Journal of Nutrition.
  9. López-Yoldi M, Riezu-Boj JI, Abete I i wsp. (2024). Anti-Obesity Effects of a Collagen with Low Digestibility and High Swelling Capacity: A Human Randomized Control Trial. Nutrients.

Ta treść jest udostępniana wyłącznie w celach informacyjnych i edukacyjnych. Nie stanowi porady medycznej. Przed podjęciem jakichkolwiek decyzji skonsultuj się z lekarzem. Przeczytaj pełne zastrzeżenie medyczne