GLP-3: hormon, którego nie ma, i cząsteczka sprzedawana pod tą nazwą

Hasło GLP-3 pojawia się dziś w wyszukiwarkach, na forach i w katalogach sprzedawców peptydów „badawczych", zwykle w towarzystwie nazw takich jak semaglutyd, tirzepatyd czy retatrutyd. Czytelnik naturalnie zakłada, że chodzi o kolejny hormon z tej samej rodziny, odkryty po GLP-1 i GLP-2. Tak nie jest. W fizjologii człowieka nie opisano hormonu o nazwie GLP-3, a termin ten nie występuje w uznanej nomenklaturze endokrynologicznej ani w farmakopeach.

Rodzina peptydów glukagonopodobnych pochodzi z jednego genu. Preproglukagon, prekursor białkowy liczący 158 aminokwasów, jest cięty przez konwertazy prohormonów w sposób zależny od tkanki. W komórkach L jelita konwertaza PC1/3 generuje glicentynę, oksyntomodulinę, GLP-1 i GLP-2. W komórkach alfa wysp trzustkowych konwertaza PC2 uwalnia głównie glukagon. To cały zestaw peptydów pochodzących z proglukagonu, opisany w przeglądach fizjologii tej rodziny hormonów.

GLP-1 jest inkretyną: wzmaga zależne od glukozy wydzielanie insuliny, zwalnia opróżnianie żołądka i zmniejsza apetyt poprzez działanie na ośrodki w podwzgórzu i pniu mózgu. GLP-2, peptyd o 33 aminokwasach, ma zupełnie inny profil: działa troficznie na błonę śluzową jelita i stał się podstawą dla teduglutydu, leku stosowanego w zespole krótkiego jelita. Dwie cząsteczki, dwie różne fizjologie, dwa odrębne receptory.

Numeracja zatrzymuje się na dwójce, ponieważ gen proglukagonu nie koduje trzeciego peptydu glukagonopodobnego. Nie ma więc ani „hormonu GLP-3", ani „receptora GLP-3". Jeśli spotykają Państwo tę nazwę, dotyczy ona produktu handlowego, a nie elementu ludzkiej endokrynologii. Podstawy biologii tej rodziny opisujemy szerzej w przewodniku po GLP-1.

Nazwa narodziła się w handlu, nie w laboratorium. Na rynku peptydów opisywanych jako „wyłącznie do celów badawczych" sprzedawcy zaczęli porządkować cząsteczki inkretynowe według liczby receptorów, na które działają. Semaglutyd, agonista jednego receptora, bywa w tym żargonie określany jako „GLP-1". Tirzepatyd, podwójny agonista receptorów GIP i GLP-1, zyskał etykietę „GLP-2". Retatrutyd, działający na trzy receptory, trafił na trzecie miejsce tej listy i stał się „GLP-3".

Stąd warianty, które widać w katalogach: „GLP-3", „GLP-3 Reta", „GLP-RT", gdzie litery RT to po prostu skrót od retatrutydu. Niektórzy sprzedawcy używają też oznaczeń typu „GLP-TZ" dla tirzepatydu. Logika jest konsekwentna, ale opiera się na zupełnie innym kryterium niż nazewnictwo hormonów: liczy punkty uchwytu cząsteczki, a nie kolejność odkrycia peptydu w organizmie.

Drugim motywem jest unikanie nazw zastrzeżonych i filtrów. Nazwy handlowe leków są chronione, a platformy reklamowe, systemy płatności i serwisy ogłoszeniowe filtrują terminy kojarzone z lekami na receptę. Neutralnie wyglądający kod produktu pozwala obejść część tych barier. W literaturze farmaceutycznej opisano już samo zjawisko sprzedaży analogów inkretynowych „do celów badawczych" z pominięciem lekarza i farmaceuty, wraz z jego konsekwencjami dla bezpieczeństwa pacjenta.

Skutek dla czytelnika jest jednak mylący. Etykieta „GLP-3" brzmi jak nazwa substancji endogennej i sugeruje, że istnieje trzeci hormon glukagonopodobny, którego działanie naśladuje dany produkt. W rzeczywistości nie naśladuje on żadnego „GLP-3", bo taki hormon nie został opisany. To nazwa marketingowa nałożona na konkretny, eksperymentalny związek chemiczny.

Pod nazwą GLP-3 sprzedaje się zazwyczaj retatrutyd (kod rozwojowy LY3437943), eksperymentalny peptyd opracowany przez Eli Lilly. To pojedyncza cząsteczka, a nie mieszanka trzech substancji: jeden łańcuch peptydowy, który jednocześnie aktywuje receptor polipeptydu insulinotropowego zależnego od glukozy (GIPR), receptor GLP-1 (GLP-1R) i receptor glukagonu (GCGR).

Pod względem chemicznym retatrutyd to liniowy peptyd o 39 resztach aminokwasowych, zbudowany na szkielecie zbliżonym do GIP. Zawiera nienaturalne reszty kwasu aminoizomasłowego (Aib), które utrudniają rozkład przez peptydazę DPP-4, oraz łańcuch kwasu tłuszczowego C18 przyłączony przez łącznik do reszty lizyny. Ten fragment lipidowy wiąże się z albuminą osocza i wydłuża okres półtrwania na tyle, by podawanie raz w tygodniu było w badaniach klinicznych wykonalne. Katalogi chemiczne podają dla retatrutydu masę cząsteczkową 4731.33 g/mol, wzór C₂₂₁H₃₄₂N₄₆O₆₈ oraz numer CAS 2381089-83-2.

Mechanizm działania jest sumą trzech aktywności. Komponenta GLP-1 i GIP wpływa na zależne od glukozy wydzielanie insuliny oraz na sygnały sytości. Komponenta glukagonowa jest tą, która najwyraźniej odróżnia retatrutyd od wcześniejszych agonistów: aktywacja receptora glukagonu zwiększa wydatek energetyczny i wpływa na metabolizm lipidów w wątrobie. Właśnie połączenie tych trzech ścieżek, a nie istnienie „trzeciego hormonu GLP", jest powodem, dla którego cząsteczka w ogóle wzbudziła zainteresowanie.

Warto zapamiętać jedno rozróżnienie terminologiczne: receptora GLP-3 nie ma, a retatrutyd działa na receptor glukagonu, czyli na hormon trzustkowy, a nie na hipotetyczny trzeci peptyd glukagonopodobny. Szczegółowy opis farmakologii, profilu badań i ograniczeń tej cząsteczki znajdą Państwo w naszej monografii: przewodnik po retatrutydzie. Niniejszy artykuł dotyczy wyłącznie samej nazwy i nieporozumień, które wywołuje.

W przeciwieństwie do nazwy „GLP-3", sama cząsteczka ma solidną dokumentację naukową. W badaniu fazy 2 opublikowanym w New England Journal of Medicine w 2023 roku (Jastreboff i wsp.) wzięło udział 338 dorosłych z otyłością lub z nadwagą i co najmniej jednym powiązanym schorzeniem. Po 48 tygodniach średnia zmiana masy ciała wyniosła -8,7% w grupie 1 mg, -17,1% w połączonych grupach 4 mg, -22,8% w połączonych grupach 8 mg i -24,2% w grupie 12 mg, wobec -2,1% w grupie placebo.

Równolegle w The Lancet (2023, Rosenstock i wsp.) ukazało się badanie fazy 2 u osób z cukrzycą typu 2, przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych, z kontrolą placebo i aktywnym komparatorem. Analizowano dane 281 dorosłych z HbA1c w zakresie od 7% do 10,5% i BMI od 25 do 50 kg/m². Badanie wykazało obniżenie HbA1c oraz redukcję masy ciała w grupach otrzymujących retatrutyd w porównaniu z placebo.

Program fazy 3 nosi nazwę TRIUMPH i jego pierwsze wyniki są już opublikowane. Badanie TRIUMPH-1 (NEJM, 29 września 2026) objęło dorosłych z otyłością bez cukrzycy, którzy przez 80 tygodni otrzymywali podskórnie raz w tygodniu retatrutyd w schematach 4 mg, 9 mg lub 12 mg albo placebo. Średnia procentowa zmiana masy ciała wyniosła -17,6% (4 mg), -23,7% (9 mg) i -25,0% (12 mg) wobec -3,9% w grupie placebo. Publikacja raportuje też zmniejszenie bólu u uczestników z chorobą zwyrodnieniową stawu kolanowego oraz redukcję liczby bezdechów i spłyceń oddechu u osób z obturacyjnym bezdechem sennym. Najczęstsze zdarzenia niepożądane dotyczyły przewodu pokarmowego.

Badanie TRIUMPH-2 (The Lancet, 2026, Bellido i wsp.) objęło dorosłych z otyłością i cukrzycą typu 2 w 92 ośrodkach w ośmiu krajach, przydzielonych losowo do placebo lub retatrutydu w schematach 4 mg, 9 mg i 12 mg. W 80. tygodniu średnia procentowa zmiana masy ciała wyniosła -11,9%, -16,8% i -18,8%, a różnice względem placebo odpowiednio -6,9, -11,8 i -13,8 punktu procentowego.

Te liczby wymagają jednak kontekstu, o którym marketing milczy. Wszystkie badania prowadzono z produktem o farmaceutycznej jakości, przy stopniowym zwiększaniu ekspozycji, ze stałym nadzorem medycznym, kryteriami wykluczenia i monitorowaniem zdarzeń niepożądanych. Wyniki te opisują lek badany w kontrolowanych warunkach, a nie zawartość fiolki kupionej w internecie. Profil tolerancji omawiamy osobno w artykule o skutkach ubocznych retatrutydu.

Pierwszy problem jest informacyjny. Nazwa „GLP-3" nie identyfikuje substancji. Nie ma jej w żadnej farmakopei, nie odpowiada jej numer CAS ani monografia, nie da się jej sprawdzić w bazie leków. Dwie fiolki z tą samą etykietą mogą zawierać różne związki, różne ilości i różne zanieczyszczenia, a kupujący nie ma nazwy, od której mógłby rozpocząć weryfikację. Identyfikowalny jest dopiero zapis „retatrutyd (LY3437943), CAS 2381089-83-2".

Drugi problem dotyczy realnej jakości produktów sprzedawanych tym kanałem. W badaniu opublikowanym w JAMA Network Open w 2024 roku (Ashraf i wsp.) analizowano produkty z semaglutydem kupowane bez recepty w nielegalnych aptekach internetowych. Zawartość substancji czynnej w próbkach przekraczała deklarację z etykiety o 28,56% do 38,69%, a we wszystkich badanych próbkach wykryto endotoksyny, w zakresie od 2,1645 do 8,9511 EU/mg. To analogia, nie pomiar retatrutydu, ale dotyczy dokładnie tego samego kanału sprzedaży i tej samej klasy cząsteczek.

Trzeci problem to pominięcie ochrony, jaką daje system opieki zdrowotnej. W Annals of Pharmacotherapy (Belcourt, Ly i White) opisano sprzedaż semaglutydu i tirzepatydu konsumentom z adnotacją „wyłącznie do celów badawczych" lub „nie do spożycia przez ludzi", często bez materiałów i wiedzy potrzebnych do przygotowania roztworu. Autorzy wskazują, że omijanie lekarza i farmaceuty utrudnia wykrywanie interakcji, odpowiednie monitorowanie i obserwację po rozpoczęciu stosowania.

Praktyczny wniosek jest prosty: nazwa handlowa nie jest dowodem tożsamości ani jakości. Jedynym dokumentem, który może coś powiedzieć o zawartości fiolki, jest certyfikat analizy z niezależnego laboratorium, a i on wymaga umiejętności czytania. Pokazujemy to krok po kroku w materiale jak czytać certyfikat analizy peptydu. Kwestie dostępności i wiarygodności dostawców omawiamy w artykule gdzie kupić retatrutyd, z zastrzeżeniem, że żaden z tych produktów nie jest lekiem dopuszczonym do obrotu.

Na dzień 28 października 2026 roku retatrutyd nie jest zatwierdzony ani przez amerykańską FDA, ani przez Europejską Agencję Leków. Pozostaje substancją badaną. Program fazy 3 TRIUMPH raportuje kolejne wyniki, a producent zapowiedział publicznie złożenie wniosku rejestracyjnego w Stanach Zjednoczonych na początku 2027 roku. Oznacza to, że decyzja organów rejestracyjnych jest kwestią przyszłości, a nie faktem.

Konsekwencje tego statusu bywają niedoceniane. Nie istnieje zatwierdzona charakterystyka produktu leczniczego, nie ma urzędowo zaakceptowanej informacji o przeciwwskazaniach i interakcjach, nie ma standardu wytwarzania obowiązującego sprzedawców, nie ma też systemu zgłaszania działań niepożądanych obejmującego produkty z rynku „badawczego". Uczestnicy badań klinicznych mają dostęp do opieki, monitorowania i procedur bezpieczeństwa, których kupujący fiolkę opisaną jako GLP-3 nie ma.

Status prawny różni się między jurysdykcjami. W wielu krajach, w tym w Polsce, substancja bez pozwolenia na dopuszczenie do obrotu nie może być oferowana ani stosowana jako produkt leczniczy, a oznaczenie „do celów badawczych" nie zmienia tej kwalifikacji, jeśli produkt faktycznie jest przeznaczony dla ludzi. Import na własny użytek, posiadanie i odsprzedaż podlegają odrębnym przepisom, które warto sprawdzić lokalnie.

Zastrzeżenie medyczne: ten artykuł ma charakter wyłącznie edukacyjny i terminologiczny. Nie zawiera i nie może zawierać zaleceń dotyczących stosowania retatrutydu u ludzi. W przypadku otyłości, cukrzycy typu 2 lub innych chorób metabolicznych właściwą ścieżką jest konsultacja z lekarzem i omówienie terapii zarejestrowanych w Państwa kraju.

Najszybszym sposobem rozplątania tej terminologii jest rozdzielenie dwóch skal: liczby receptorów, na które działa dana cząsteczka, oraz nazewnictwa hormonów. Żargon sprzedawców miesza obie skale, co tworzy wrażenie ciągu hormonów GLP-1, GLP-2 i GLP-3, podczas gdy w rzeczywistości chodzi o kolejne generacje leków badanych w otyłości i cukrzycy.

Tabela pokazuje pułapkę najwyraźniej w ostatnim wierszu. Hormon GLP-2 istnieje i ma zupełnie inną funkcję niż kontrola apetytu: odpowiada za wzrost i regenerację błony śluzowej jelita. Gdy sprzedawca pisze „GLP-2", mając w myśli tirzepatyd, używa nazwy realnego hormonu dla cząsteczki, która na jego receptor nie działa. To nie jest niewinny skrót, lecz źródło błędnych wniosków u czytelnika szukającego informacji o fizjologii.

Różnica między tirzepatydem a retatrutydem nie polega też na prostym „jeden receptor więcej". Dodanie komponenty glukagonowej zmienia profil metaboliczny i profil tolerancji, a liczby z badań obu cząsteczek pochodzą z odrębnych protokołów, innych populacji i innego czasu obserwacji, więc bezpośrednie porównania wymagają ostrożności. Zestawienie dostępnych danych omawiamy w artykule retatrutyd a tirzepatyd.

Praktyczna zasada językowa: jeżeli nazwa zawiera „GLP" i cyfrę większą niż 2, mówi Państwu coś o strategii sprzedaży, a nie o endokrynologii. Pytanie, które warto wtedy zadać, brzmi: jaka konkretnie cząsteczka jest w tej fiolce i czym to udokumentowano.

Weryfikacja zaczyna się od tożsamości substancji. Rzetelny opis podaje nazwę międzynarodową (retatrutyd), kod rozwojowy (LY3437943) i numer CAS (2381089-83-2). Jeżeli jedyną informacją jest „GLP-3" albo „GLP-RT", nie wiadomo, co jest przedmiotem transakcji. Brak nazwy chemicznej jest sam w sobie sygnałem ostrzegawczym, niezależnie od wyglądu strony sprzedawcy.

Drugim krokiem jest certyfikat analizy, czyli COA. Dokument wart uwagi zawiera nazwę laboratorium wykonującego badanie, datę, numer partii zgodny z numerem na fiolce, chromatogram HPLC z wyliczoną czystością oraz wynik spektrometrii masowej, w którym zmierzona masa odpowiada wartości oczekiwanej dla retatrutydu, czyli około 4731 Da. Deklaracja „czystość 99%" bez załączonego chromatogramu nie jest wynikiem analizy, lecz obietnicą handlową. Osobną sprawą są badania endotoksyn i sterylności, których w tym segmencie rynku zwykle brakuje, mimo że cytowane wyżej analizy produktów z semaglutydem wykazywały obecność endotoksyn we wszystkich próbkach.

Trzeci krok to ocena samego sprzedawcy. Pomocne są: pełne dane rejestrowe firmy, spójne numery partii, polityka testów dla każdej serii, a nie tylko jednego archiwalnego dokumentu, oraz jasne określenie przeznaczenia produktu. Warto pamiętać, że oferta dostawców bywa węższa, niż sugerują wyniki wyszukiwania. Na przykład AminoClub, którego opisujemy w recenzji AminoClub, prowadzi katalog ograniczony do kilku peptydów, takich jak GHK-Cu, NAD+, glutation, DSIP, Selank i Semax, i nie oferuje retatrutydu. Jeżeli strona przedstawia się jako źródło wszystkiego, od peptydów kosmetycznych po analogi inkretynowe, jest to powód do dokładniejszego sprawdzenia.

Na koniec rozróżnienie, które trzeba postawić wprost: żaden certyfikat analizy nie zmienia statusu prawnego ani nie czyni substancji badanej bezpieczną do stosowania u ludzi. COA mówi tylko tyle, że w danej partii znajdowała się określona substancja o określonej czystości w momencie badania. Nie zastępuje dokumentacji rejestracyjnej, nadzoru lekarskiego ani oceny indywidualnych przeciwwskazań. Ten tekst służy celom edukacyjnym; decyzje dotyczące zdrowia należy podejmować po konsultacji z wykwalifikowanym personelem medycznym.