- Recombinant humaan groeihormoon (somatropine) is een eiwitgeneesmiddel van 191 aminozuren dat het hormoon zelf vervangt en de hypofyse volledig omzeilt. Groeihormoon-secretagoge peptiden werken één stap eerder, op de hypofyse, en zijn afhankelijk van een hypofyse die nog functioneert.
- Somatropine is een geregistreerd receptgeneesmiddel voor nauw afgebakende aandoeningen, zoals vastgestelde groeihormoondeficiëntie. Van de secretagogen heeft alleen tesamoreline een geldige FDA-goedkeuring, beperkt tot het verminderen van overtollig buikvet bij mensen met hiv-geassocieerde lipodystrofie.
- De gegevens bij mensen zijn ongelijk verdeeld. Voor somatropine bestaan tientallen jaren aan gecontroleerde studies en follow-up via registers. CJC-1295 heeft gepubliceerde kortetermijnfarmacologie bij gezonde volwassenen, het bewijs voor de selectiviteit van ipamoreline is grotendeels preklinisch, en de humane gegevens over GHRP-6 bestaan vooral uit endocriene studies met één sessie.
- Een systematisch overzicht van gecontroleerde studies bij gezonde jonge volwassenen vond dat groeihormoon de lichaamssamenstelling veranderde maar nauwelijks effect had op sportprestaties, terwijl oedeem van weke delen en vermoeidheid toenamen.
- IGF-1 is de gedeelde uitleesmarker voor beide families, omdat groeihormoon in korte pulsen wordt uitgescheiden die moeilijk te bemonsteren zijn, terwijl IGF-1 de blootstelling aan groeihormoon over meerdere dagen integreert.
- Beide families vallen onder categorie S2 van de verbodslijst van het World Anti-Doping Agency en zijn te allen tijde verboden, zowel binnen als buiten competitie. Dit geldt voor sermoreline, CJC-1295, tesamoreline, ipamoreline, de GHRP's en het niet-peptide ibutamoren (MK-677).
- Dit artikel is uitsluitend educatief. Geen van deze stoffen mag buiten medisch toezicht worden gebruikt, en de juridische status verschilt per land.
Wat wordt precies vergeleken als mensen het over HGH vs peptiden hebben?
De term HGH vs peptiden verbergt een categoriefout die we eerst moeten rechtzetten, want groeihormoon is zelf een peptide. Somatropine, de recombinante vorm van humaan groeihormoon, is één polypeptideketen van 191 aminozuren waarvan de sequentie identiek is aan het hormoon dat de hypofysevoorkwab aanmaakt. Naar peptidemaatstaven is het een groot molecuul, en daarom wordt het meestal omschreven als een eiwitgeneesmiddel in plaats van een peptide.
Wat mensen met de vergelijking eigenlijk bedoelen, is het contrast tussen hormoonvervanging en hormoonstimulatie. Aan de ene kant staat recombinant humaan groeihormoon, een receptgeneesmiddel dat subcutaan wordt geïnjecteerd, volgens farmacopeenormen wordt vervaardigd en als biologisch geneesmiddel wordt gereguleerd. Aan de andere kant staat een familie van veel kleinere moleculen, meestal 5 tot 44 aminozuren lang, gezamenlijk groeihormoon-secretagogen genoemd, die helemaal geen groeihormoon bevatten. Ze werken op receptoren in de hypothalamus-hypofyse-as en vragen de klier meer vrij te geven van wat ze al aanmaakt.
De familie van secretagogen valt uiteen in twee farmacologische subgroepen. De eerste bestaat uit GHRH-analogen, die het groeihormoon-releasing hormoon nabootsen: sermoreline is het natuurlijke 1-29-fragment van GHRH, CJC-1295 is een gemodificeerd analoog dat is ontworpen voor een langere circulatieduur, en tesamoreline is een GHRH-analoog van volledige lengte met 44 aminozuren met een stabiliserende modificatie. De tweede bestaat uit agonisten van de ghreline-receptor, die werken op GHS-R1a in plaats van op de GHRH-receptor: ipamoreline en GHRP-6 horen hierbij.
Eén stof die vaak met deze peptiden wordt gegroepeerd, hoort er chemisch niet bij. MK-677 (ibutamoren) is een oraal actief, klein niet-peptidemolecuul dat eveneens de ghreline-receptor activeert. Het wordt hier besproken omdat de tweejarige klinische studie de langste gecontroleerde dataset in het secretagogen-domein is, maar het mag niet als peptide worden aangeduid.
Deze pagina vergelijkt uitsluitend die twee strategieën. Ze gaat niet in op spieropbouw of schema's. Lezers die willen weten hoe peptiden in een trainingscontext worden besproken, vinden dat onderwerp apart behandeld in ons overzicht over peptiden en bodybuilding.
Hoe verschillen directe vervanging en stimulatie van de hypofyse in werking?
Groeihormoon wordt niet met een constante snelheid uitgescheiden. De hypofyse geeft het vrij in afzonderlijke pulsen, waarbij de grootste pulsen optreden tijdens de diepe slaap, gescheiden door dalen waarin de concentraties in het bloed bijna tot de detectiegrens zakken. Deze pulserende opbouw wordt aangestuurd door twee tegengestelde signalen uit de hypothalamus: groeihormoon-releasing hormoon, dat de afgifte stimuleert, en somatostatine, dat die afremt. Een groot deel van de biologische signalering na groeihormoon lijkt niet alleen af te hangen van hoeveel hormoon wordt vrijgegeven, maar ook van het patroon waarin het de lever en andere weefsels bereikt.
Geïnjecteerd somatropine zet dit systeem buitenspel. Het brengt exogeen hormoon in de bloedsomloop volgens een farmacokinetisch schema dat door de injectie wordt bepaald en niet door de hypothalamus, met een profiel dat de fysiologische pulsatiliteit niet nabootst. Omdat het hormoon van buiten wordt toegevoerd, is de hypofyse voor het resultaat niet meer van belang: somatropine werkt even goed bij iemand van wie de klier door een operatie, bestraling of tumor is verwoest. Die onafhankelijkheid is precies waarom het de referentietherapie is bij vastgestelde deficiëntie, en ook waarom negatieve terugkoppeling via IGF-1 en somatostatine de eventuele resterende endogene afgifte kan onderdrukken.
Secretagogen werken juist andersom. Een GHRH-analoog zoals sermoreline of tesamoreline bindt aan de GHRH-receptor van de hypofyse en versterkt de pulsen die de klier al probeert te geven. In principe blijft zo de pulserende vorm van de afgifte behouden en blijft de IGF-1-terugkoppellus intact. Een agonist van de ghreline-receptor zoals ipamoreline of GHRP-6 werkt via een aparte route die zowel de afgifte door somatotrope cellen stimuleert als de somatostatinetonus verlaagt. De twee mechanismen vullen elkaar aan, en dat is de farmacologische reden om in onderzoeksopstellingen een GHRH-analoog met een agonist van de ghreline-receptor te combineren.
Het praktische gevolg van deze werking stroomopwaarts is een plafondeffect. Een secretagoog kan geen hormoon vrijmaken dat de hypofyse niet kan aanmaken, werkt niet zonder functionerende somatotrope cellen en kan de negatieve terugkoppeling van stijgend IGF-1 niet ontlopen. Vervangingstherapie kent zo'n plafond niet, wat zowel het klinische nut bij echte deficiëntie verklaart als het risico op suprafysiologische blootstelling bij misbruik.
Een ander verschil betreft de duur. Natief GHRH en sermoreline worden binnen enkele minuten geklaard. CJC-1295 werd ontworpen met een drug affinity complex dat aan serumalbumine bindt, waardoor de aanwezigheid in de bloedsomloop van minuten naar dagen werd verlengd. Bij gezonde volwassenen werd de halfwaardetijd geschat op 5,8 tot 8,1 dagen (Teichman et al., 2006). Die verschuiving van een korte puls naar een aanhoudend signaal is een betekenisvolle farmacologische verandering, omdat een prikkel die nooit uitgaat de fysiologie niet meer nabootst zoals een kortwerkend analoog dat doet.
Welke toepassingen zijn daadwerkelijk door toezichthouders goedgekeurd en welke niet?
Hier lopen de twee families het sterkst uiteen, en dit is het allerbelangrijkste wat een lezer moet begrijpen. Somatropine is een geregistreerd geneesmiddel in de Verenigde Staten, de Europese Unie en de meeste andere gereguleerde markten, voor een afgebakende en vrij beperkte lijst van aandoeningen. Bij volwassenen is de belangrijkste indicatie groeihormoondeficiëntie die met passende provocatietests is bevestigd, meestal ontstaan door hypofyse- of hypothalamusaandoeningen, een operatie, bestraling of trauma. De klinische richtlijn van de Endocrine Society over groeihormoondeficiëntie bij volwassenen beschrijft hoe die diagnose moet worden gesteld voordat vervangingstherapie wordt overwogen (Molitch et al., 2011). Kinderindicaties staan los daarvan en omvatten groeifalen door verschillende specifieke oorzaken.
Cruciaal is dat veroudering geen goedgekeurde indicatie is. De leeftijdsgebonden daling van de groeihormoonafgifte, soms als somatopauze op de markt gebracht, wordt niet erkend als een deficiëntietoestand waarvoor vervanging nodig is, en richtlijnorganen hebben consequent geweigerd behandeling ervan te onderschrijven.
Bij de secretagogen is het regulatoire beeld schraler. Tesamoreline is de enige duidelijke uitzondering: de FDA keurde het in november 2010 goed onder de merknaam Egrifta voor het verminderen van overtollig buikvet bij hiv-geïnfecteerde patiënten met lipodystrofie. Die goedkeuring is beperkt en bevat een uitdrukkelijke gebruiksbeperking die stelt dat het langetermijnvoordeel voor hart en vaten en de veiligheid op lange termijn niet zijn onderzocht. Het is geen goedkeuring voor verandering van de lichaamssamenstelling bij de algemene bevolking.
Sermoreline neemt een ongewone middenpositie in. Een merkproduct met sermoreline, Geref, werd in de jaren negentig in de Verenigde Staten goedgekeurd, onder meer voor diagnostische beoordeling van het groeihormoonafgiftevermogen van de hypofyse. De fabrikant staakte het in 2008 om commerciële en niet om veiligheidsredenen en vroeg de FDA de goedkeuringen in te trekken. Er is dan ook geen door de FDA goedgekeurd sermorelineproduct meer op de Amerikaanse markt, hoewel het in sommige rechtsgebieden nog steeds door compoundingapotheken wordt bereid, wat een andere juridische status is dan die van een geregistreerd geneesmiddel.
CJC-1295, ipamoreline en GHRP-6 hebben nergens ooit het ontwikkelingstraject tot goedkeuring afgerond. Het zijn experimentele stoffen die in de meeste landen worden verkocht als onderzoekschemicaliën die niet zijn goedgekeurd voor menselijk gebruik. Ipamoreline en CJC-1295 bereikten beide de klinische ontwikkeling en werden stopgezet. Ook MK-677 kreeg ondanks een omvangrijk studieprogramma nooit goedkeuring. Geen daarvan heeft goedgekeurde productinformatie, een gereguleerde productienorm voor toediening aan mensen of een goedgekeurde indicatie.
Wat toont het klinische bewijs voor recombinant HGH?
Bij echte, biochemisch bevestigde groeihormoondeficiëntie is het bewijs voor vervanging omvangrijk en bestrijkt het tientallen jaren. Gecontroleerde studies en langetermijnregistergegevens bij deze populatie beschrijven veranderingen in lichaamssamenstelling, botdichtheid, lipidenprofiel en kwaliteit van leven, en de richtlijn van de Endocrine Society vat deze literatuur samen in aanbevelingen over wie moet worden getest, hoe, en hoe vervanging moet worden gemonitord (Molitch et al., 2011). Het belangrijke voorbehoud is dat dit bewijs is verkregen bij mensen die het hormoon missen. Het is niet overdraagbaar op mensen met een normale hypofysefunctie.
Voor die tweede populatie blijft het meest informatieve overzicht de systematische review van Liu en collega's, gepubliceerd in de Annals of Internal Medicine in 2008. De auteurs identificeerden 44 artikelen over 27 studiesteekproeven, waarin 303 gezonde deelnemers van ongeveer 13 tot 45 jaar groeihormoon kregen, goed voor 13,3 persoonsjaren behandeling. Hun conclusie was onomwonden: het beperkte beschikbare bewijs wijst erop dat groeihormoon de lichaamssamenstelling kan veranderen maar nauwelijks effect heeft op de onderzochte uitkomsten van sportprestaties, en dat het mogelijk samenhangt met een verminderd inspanningsvermogen. Deelnemers die groeihormoon kregen, hadden vaker last van oedeem van weke delen en vermoeidheid dan degenen die het niet kregen.
Die tegenstelling tussen uiterlijk en functie is een van de meest consistent gereproduceerde bevindingen op dit gebied. De vetvrije massa, gemeten met beeldvorming of bio-impedantie, kan stijgen, deels omdat groeihormoon natrium- en waterretentie bevordert, zonder dat kracht of sprintvermogen evenredig toenemen. Lezers die op dit punt groeihormoon met anabole middelen vergelijken, vinden het onderscheid verder uitgewerkt in onze analyse van peptiden versus steroïden.
De andere helft van het bewijs voor somatropine gaat over wat er gebeurt wanneer de blootstelling de fysiologische behoefte overstijgt. Aanhoudend suprafysiologisch groeihormoon geeft een herkenbaar klinisch beeld dat bekend is van acromegalie: gewrichtspijn, spierpijn, perifeer oedeem, carpaletunnelsyndroom, insulineresistentie en na verloop van tijd veranderingen aan het hart. Dit zijn geen hypothetische risico's die uit het mechanisme worden afgeleid. Het zijn gedocumenteerde gevolgen van chronisch groeihormoonoverschot, en daarom wordt goedgekeurde vervanging getitreerd op basis van IGF-1 in plaats van in een vaste hoeveelheid gegeven.
Twee structurele voordelen van somatropine moeten toch duidelijk worden vermeld. De identiteit, zuiverheid en sterkte worden gewaarborgd door farmaceutische productie en regulatoir toezicht, en de effecten zijn voorspelbaar omdat ze niet afhangen van de resterende capaciteit van de hypofyse. Geen van beide voordelen geldt voor niet-geregistreerde onderzoekspeptiden die buiten de gereguleerde toeleveringsketen worden verkregen.
Wat tonen studies voor sermoreline, CJC-1295, ipamoreline en GHRP-6?
Het bewijs voor secretagogen wordt het best per stof gelezen, omdat de kwaliteit enorm verschilt en de stoffen vaak worden besproken alsof ze één dataset delen. Dat is niet zo.
Tesamoreline heeft veruit het sterkste bewijs bij mensen. In de pivotale studie die Falutz en collega's in 2007 in het New England Journal of Medicine publiceerden, werden 412 patiënten met hiv en ophoping van buikvet, van wie 86% man, gerandomiseerd naar subcutaan tesamoreline of placebo gedurende 26 weken. Het primaire eindpunt was de procentuele verandering van visceraal vetweefsel op computertomografie. Het viscerale vetweefsel daalde met 15,2% in de tesamorelinegroep en steeg met 5,0% onder placebo, en de lipidenwaarden verbeterden. Een latere gerandomiseerde studie van Stanley en collega's in JAMA in 2014, bij 50 met antiretrovirale middelen behandelde volwassenen met ophoping van buikvet, vond over zes maanden een bescheiden maar statistisch significante afname van leververvetting, waarbij de verandering van het leververvet samenhing met de afname van het viscerale vetweefsel.
CJC-1295 heeft gepubliceerde farmacologie bij mensen maar geen werkzaamheidsuitkomsten. Teichman en collega's rapporteerden twee gerandomiseerde, placebogecontroleerde, dubbelblinde studies met oplopende doses bij gezonde volwassenen van 21 tot 61 jaar (JCEM, 2006). Eén subcutane toediening verhoogde het gemiddelde groeihormoon in plasma 2- tot 10-voudig gedurende zes dagen of langer en het gemiddelde IGF-1 in plasma 1,5- tot 3-voudig gedurende 9 tot 11 dagen, met een geschatte halfwaardetijd van 5,8 tot 8,1 dagen. Na herhaalde toediening bleef het gemiddelde IGF-1 tot 28 dagen boven de uitgangswaarde. De stof werd in die kortetermijnsituatie als veilig en relatief goed verdragen beschreven. Wat niet bestaat, is een studie die aantoont dat deze biochemische verandering een klinische uitkomst verbetert. Lezers die op zoek zijn naar bereidingsberekeningen in plaats van farmacologie, kunnen de speciale CJC-1295-calculator gebruiken, die die vraag rechtstreeks behandelt.
Ipamoreline wordt vooral ondersteund door de oorspronkelijke karakteriseringspublicatie. Raun en collega's beschreven het in 1998 in het European Journal of Endocrinology als een pentapeptide (Aib-His-D-2-Nal-D-Phe-Lys-NH₂) en als de eerste agonist van de ghreline-receptor met een selectiviteit voor groeihormoonafgifte vergelijkbaar met die van GHRH. In hun experimenten maakte het geen ACTH of cortisol vrij op niveaus die significant verschilden van GHRH-stimulatie, zelfs niet bij hoeveelheden die meer dan 200 keer boven de ED50 voor groeihormoonafgifte lagen. Deze selectiviteitsclaim, de meest herhaalde uitspraak over ipamoreline, komt uit preklinisch werk en niet uit gecontroleerde studies bij mensen met herhaalde toediening.
GHRP-6 is de oudste van de groep en de stof waarvan de gegevens bij mensen het duidelijkst beperkt zijn tot eenmalige sessies. Ilson en collega's rapporteerden in 1989 in JCEM dat het hexapeptide selectief de afgifte van groeihormoon stimuleerde bij gezonde proefpersonen, zonder vergelijkbare effecten op andere hypofysehormonen. Een latere nachtelijke studie bij gezonde mannen van Frieboes en collega's (Neuroendocrinology, 1995) vergeleek herhaalde intraveneuze GHRP-6-bolussen met placebo en vond verhoogde afgifte van groeihormoon, ACTH en cortisol, samen met meer slaap in stadium 2, terwijl de diepe slaap niet toenam. GHRP-6 staat bovendien bekend om een sterke eetlustprikkel via de ghrelineroute. Er is geen gecontroleerde studie naar herhaalde toediening van GHRP-6 gedurende weken of maanden voor welke uitkomst dan ook.
MK-677 (ibutamoren), het niet-peptide in de groep, biedt de langste gecontroleerde follow-up. Nass en collega's voerden een tweejarige dubbelblinde, gerandomiseerde, placebogecontroleerde studie met gemodificeerd cross-overontwerp uit bij gezonde oudere volwassenen (Annals of Internal Medicine, 2008). Dagelijkse orale toediening herstelde groeihormoon en IGF-1 tot niveaus van gezonde jonge volwassenen, en de vetvrije massa nam toe terwijl ze onder placebo afnam. Het lichaamsgewicht steeg met 2,7 kg in de MK-677-groep tegenover 0,8 kg onder placebo. De studie rapporteerde ook de metabole prijs: de nuchtere bloedglucose steeg gemiddeld met 0,3 mmol/L (5 mg/dL) en de insulinegevoeligheid daalde. Het bijbehorende redactionele commentaar in hetzelfde nummer concludeerde dat groeihormoon-secretagogen nog niet geschikt waren om de effecten van veroudering tegen te gaan.
Een review uit 2018 van Sigalos en Pastuszak in Sexual Medicine Reviews nam deze literatuur door en kwam tot een consistente conclusie: secretagogen verhogen groeihormoon en IGF-1 betrouwbaar, maar de klinische uitkomstgegevens, en met name de veiligheidsgegevens op lange termijn, zijn onvoldoende om routinematig gebruik te onderbouwen.
Hoe verhouden HGH en secretagoge peptiden zich tot elkaar?
De onderstaande tabel vat de hierboven besproken structurele verschillen samen. Het is uitsluitend een vergelijking van farmacologische en regulatoire kenmerken en bevat geen enkele aanwijzing voor gebruik.
| Kenmerk | HGH (somatropine) | GH-secretagoge peptiden |
|---|---|---|
| Moleculaire aard | Recombinant eiwit van 191 aminozuren, identiek aan GH uit de hypofyse | Peptiden van 5 tot 44 aminozuren; MK-677 is een klein niet-peptidemolecuul |
| Doelwit | Groeihormoonreceptor op perifere weefsels | GHRH-receptor van de hypofyse (sermoreline, CJC-1295, tesamoreline) of ghreline-receptor GHS-R1a (ipamoreline, GHRP-6) |
| Strategie | Directe vervanging, omzeilt de hypofyse | Stimulatie stroomopwaarts, vereist functionerende somatotrope cellen |
| Effect op het afgiftepatroon | Niet-pulserend profiel, bepaald door de farmacokinetiek van de injectie | Versterkt bestaande pulsen; langwerkende analogen doen dit voordeel teniet |
| Negatieve terugkoppeling | Onderdrukt resterende endogene afgifte | Terugkoppeling via IGF-1 en somatostatine blijft werkzaam en creëert een plafond |
| Regulatoire status | Geregistreerd receptgeneesmiddel in de VS, de EU en de meeste gereguleerde markten | Tesamoreline goedgekeurd voor één nauw omschreven hiv-indicatie; sermoreline heeft geen goedgekeurd Amerikaans product meer; CJC-1295, ipamoreline, GHRP-6 en MK-677 niet goedgekeurd |
| Bewijs bij mensen | Tientallen jaren aan gecontroleerde studies en registergegevens bij deficiëntie | Sterk voor tesamoreline bij hiv-lipodystrofie; kortetermijnfarmacologie voor CJC-1295; grotendeels preklinisch voor de selectiviteit van ipamoreline; studies met één sessie voor GHRP-6; tweejarige studie voor MK-677 |
| Effect op IGF-1 | Stijgt evenredig met de blootstelling, zonder fysiologisch plafond | Stijgt, maar begrensd door de capaciteit van de hypofyse en de terugkoppeling |
| Kenmerkende bijwerkingen | Oedeem, gewrichtspijn, carpaletunnelsyndroom, insulineresistentie, acromegalie-achtige veranderingen bij overmaat | Reacties op de injectieplaats; toegenomen eetlust en effecten op cortisol/prolactine bij GHRP-6; veranderingen in glucose en insulinegevoeligheid bij MK-677 |
| Kwaliteitsborging van het product | Farmaceutische productie en regulatoir toezicht | Geen gereguleerde norm voor gebruik bij mensen voor stoffen die uitsluitend voor onderzoek zijn bestemd |
| Antidopingstatus | Te allen tijde verboden, WADA-categorie S2 | Te allen tijde verboden, WADA-categorie S2 |
In zijn geheel gelezen laat de tabel zien dat de twee families geen uitwisselbare opties zijn die dezelfde vraag beantwoorden. Somatropine is een behandeling voor een vastgestelde ziekte. De secretagogen zijn, met de enige uitzondering van tesamoreline in de geregistreerde populatie, experimentele hulpmiddelen waarvan de biochemische activiteit beter is gedocumenteerd dan hun klinische waarde.
Medische disclaimer: deze vergelijking is uitsluitend bedoeld voor educatieve doeleinden. Ze is geen medisch advies, vormt geen aanbeveling om een van deze stoffen te gebruiken en mag niet worden gebruikt om zelf een diagnose te stellen of zichzelf te behandelen. Wie therapie op de groeihormoonas overweegt, moet een gekwalificeerde endocrinoloog raadplegen.
Wat zijn de bekende bijwerkingen en risico's van elke familie?
Voor somatropine is het bijwerkingenprofiel goed in kaart gebracht, omdat de stof al tientallen jaren wordt onderzocht en verkocht. De meest voorkomende problemen bij therapeutisch gebruik hebben te maken met vochtretentie en weefselgroei: perifeer oedeem, gewrichtspijn en spierpijn, paresthesie en carpaletunnelsyndroom. Groeihormoon gaat ook de werking van insuline tegen, dus een verminderde glucosetolerantie en nieuw ontstane of verergerde diabetes zijn erkende risico's die monitoring vereisen. In de systematische review bij gezonde jonge deelnemers waren oedeem van weke delen en vermoeidheid de bijwerkingen die vaker werden gemeld bij deelnemers die groeihormoon kregen dan bij controles (Liu et al., 2008).
Bij aanhoudende suprafysiologische blootstelling wordt de zorg breder, tot het eerder beschreven acromegalie-achtige syndroom: overgroei van weke delen en bot, cardiomyopathie, hypertensie en slaapapneu. Omdat groeihormoon grotendeels via IGF-1 werkt, een mitogeen signaal, bestaat er ook een al lang bestaande theoretische zorg over proliferatieve ziekte. Dat is een van de redenen waarom goedgekeurde vervanging gecontra-indiceerd is bij actieve maligniteit en wordt gemonitord aan de hand van IGF-1 in plaats van zonder tijdslimiet te worden gegeven.
De secretagogen hebben een ander en in verschillende opzichten minder goed gekarakteriseerd risicoprofiel. Omdat hun werking wordt begrensd door de capaciteit van de hypofyse en een intacte negatieve terugkoppeling, zou het plafond voor IGF-1-verhoging in principe lager moeten liggen dan bij geïnjecteerd hormoon. Dat argument is mechanistisch redelijk, maar het is niet aangetoond in veiligheidsstudies op lange termijn, en het plafond geldt niet overal even sterk: een langwerkend GHRH-analoog dat IGF-1 wekenlang verhoogd houdt, verandert het blootstellingsprofiel aanzienlijk.
Stofspecifieke aandachtspunten zijn hier van belang. GHRP-6 is niet selectief: de nachtelijke studie van Frieboes en collega's vond naast groeihormoon ook een toegenomen afgifte van ACTH en cortisol, en de stof veroorzaakt uitgesproken honger via activering van de ghreline-receptor. Of herhaalde toediening tot klinisch betekenisvolle cortisolverhoging leidt, is bij mensen nooit getest. Ipamoreline is speciaal ontworpen om dit te vermijden en de selectiviteitsgegevens in de oorspronkelijke karakterisering zijn werkelijk gunstig, maar ze zijn preklinisch. MK-677 geeft het duidelijkste waarschuwingssignaal voor de lange termijn, aangezien de tweejarige studie een gemiddelde stijging van de nuchtere glucose van 0,3 mmol/L en een verminderde insulinegevoeligheid documenteerde.
Tot slot is er een risicocategorie die niets met farmacologie te maken heeft. Geregistreerd somatropine en tesamoreline komen uit gereguleerde productie. Niet-geregistreerde onderzoekspeptiden niet, en zuiverheid, identiteit, steriliteit en endotoxinegehalte worden door geen enkele norm voor gebruik bij mensen gewaarborgd. De FDA heeft waarschuwingsbrieven gestuurd aan bedrijven die niet-geregistreerde peptideproducten verkopen. Voor een stof die subcutaan wordt geïnjecteerd is dat gebrek aan kwaliteitsgarantie op zichzelf een wezenlijk veiligheidsprobleem, los van wat het molecuul in het lichaam doet.
Waarom is IGF-1 de marker die artsen en antidopinglaboratoria volgen?
Groeihormoon zelf is een slechte analiet om te meten. De afgifte is pulserend en sterk circadiaan, dus één bloedmonster kan een piek of een dal treffen zonder dat duidelijk is welke van de twee, en de halfwaardetijd in het bloed ligt in de orde van minuten. Een normale en een ernstig afwijkende uitslag kunnen bij dezelfde persoon met enkele uren verschil voorkomen. Daarom steunt de diagnose van groeihormoondeficiëntie bij volwassenen op provocatietests en niet op een meting in rust, zoals beschreven in de richtlijn van de Endocrine Society (Molitch et al., 2011).
Insulineachtige groeifactor 1 lost de meeste van deze problemen op. IGF-1 wordt vooral door de lever aangemaakt als reactie op groeihormoon, circuleert gebonden aan IGF-bindende eiwitten die de halfwaardetijd sterk verlengen, en vertoont weinig pulsatiliteit. Eén IGF-1-meting weerspiegelt daardoor de geïntegreerde blootstelling aan groeihormoon over grofweg de voorafgaande dagen in plaats van de minuut van de bemonstering. Die stabiliteit maakt het bruikbaar als titratiedoel bij goedgekeurde therapie en als veiligheidsgrens: IGF-1 binnen een voor leeftijd en geslacht gecorrigeerd referentiebereik houden is de praktische manier waarop artsen de acromegalie-achtige gevolgen van overmaat vermijden.
IGF-1 staat om dezelfde reden ook centraal in de literatuur over secretagogen. De studie van Teichman naar CJC-1295 rapporteerde IGF-1 als primaire uitleesmarker, juist omdat de verhoging van 9 tot 11 dagen na één toediening betrouwbaar kon worden gemeten, terwijl het volgen van de onderliggende groeihormoonpulsen intensieve bemonstering zou hebben gevergd. De tweejarige MK-677-studie gebruikte op dezelfde manier het herstel van IGF-1 tot niveaus van jonge volwassenen als belangrijkste farmacodynamische eindpunt.
Bij antidoping is de logica omgekeerd maar de marker dezelfde. Recombinant groeihormoon is vrijwel identiek aan het endogene hormoon en wordt snel geklaard, dus directe detectie heeft een zeer kort tijdvenster. De antidopingwetenschap ontwikkelde daarom een indirecte biomarkerbenadering op basis van groeihormoonafhankelijke markers: IGF-1 samen met het aminoterminale propeptide van procollageen type III (P-III-NP), gecombineerd tot een discriminantscore. De twee markers hebben een verschillende kinetiek: IGF-1 stijgt binnen een paar weken na toediening en daalt snel na stopzetting, terwijl P-III-NP geleidelijker stijgt en langzamer terugkeert naar normaal. Daardoor is de combinatie informatief over een langer venster dan elk afzonderlijk.
Eén gevolg geldt rechtstreeks voor iedereen die wordt getest. Omdat de biomarkerbenadering het downstream-gevolg van blootstelling aan groeihormoon detecteert en niet het toegediende molecuul, is een secretagoog die IGF-1 succesvol verhoogt er niet onzichtbaar voor. De hypofyse stimuleren in plaats van hormoon injecteren verandert het mechanisme, niet de biochemische voetafdruk.
Wat is de juridische status en de antidopingstatus van elke optie?
De juridische positie van de twee families is echt verschillend, en ze door elkaar halen is een veelgemaakte fout. Somatropine is een receptgeneesmiddel, legaal om te bezitten en te gebruiken wanneer het is voorgeschreven voor een goedgekeurde indicatie en via een apotheek is verstrekt. In veel rechtsgebieden is het bovendien aan extra controle onderworpen: in de Verenigde Staten valt de distributie van humaan groeihormoon voor niet-goedgekeurde toepassingen onder specifieke federale strafbepalingen, wat strenger is dan voor de meeste receptgeneesmiddelen. Het buiten het medische systeem verkrijgen of leveren ervan is dus geen regulatoire formaliteit.
Tesamoreline is binnen de geregistreerde indicatie hiv-lipodystrofie eveneens een receptgeneesmiddel. Sermoreline bevindt zich in een grijs compoundinggebied dat sterk verschilt per land: er is geen goedgekeurd product op de Amerikaanse markt, maar in sommige situaties bestaan door apotheken bereide preparaten. CJC-1295, ipamoreline, GHRP-6 en MK-677 zijn in de meeste rechtsgebieden noch goedgekeurde geneesmiddelen noch toegestane voedingssupplementingrediënten. Ze worden verkocht als onderzoekschemicaliën die uitdrukkelijk niet zijn goedgekeurd voor menselijk gebruik, en in sommige landen is het leveren ervan voor menselijke consumptie onwettig. De juridische status moet altijd lokaal worden gecontroleerd en niet worden aangenomen op basis van de website van een verkoper.
De antidopingpositie is daarentegen eenduidig en laat geen ruimte voor twijfel. Beide families vallen onder categorie S2 van de verbodslijst van het World Anti-Doping Agency, die peptidehormonen, groeifactoren, verwante stoffen en mimetica omvat. Groeihormoon en zijn analogen en fragmenten worden behandeld in S2.2.3. Groeihormoon-releasing factoren worden behandeld in S2.2.4, dat GHRH en zijn analogen, groeihormoon-secretagogen en hun mimetica, en de GH-releasing peptiden omvat. Sermoreline, CJC-1295, tesamoreline, ipamoreline, ibutamoren (MK-677) en de GHRP's behoren tot de stoffen die daar bij naam worden genoemd of eronder vallen.
Twee kenmerken van deze classificatie verdienen nadruk. Ten eerste zijn S2-stoffen te allen tijde verboden, zowel binnen als buiten competitie, dus er is geen toegestane gebruiksperiode. Ten tweede is de lijst niet uitputtend: stoffen met een vergelijkbare chemische structuur of biologisch effect zijn verboden, of ze nu bij naam worden genoemd of niet, wat de maas in de wet dicht die nieuwe analogen anders zouden kunnen openen. Een dispensatie voor therapeutisch gebruik is in principe mogelijk voor een gedocumenteerde medische aandoening, maar die vereist formele goedkeuring vóór het gebruik en geen achteraf gegeven rechtvaardiging.
Sporters, militairen en ieder ander die aan tests is onderworpen, moeten elke stof die op deze pagina wordt besproken als verboden beschouwen. Een recept verandert die status niet vanzelf, en het feit dat een stof wordt aangeprezen als natuurlijke stimulator van het eigen hormoon heeft geen invloed op de verboden classificatie.
Let op: dit artikel is educatief en beveelt het gebruik van geen enkele beschreven stof aan. Verschillende van de besproken peptiden zijn onderzoeksstoffen die niet zijn goedgekeurd voor menselijk gebruik. Raadpleeg een gekwalificeerde zorgverlener voordat u een ingreep overweegt die de groeihormoonas beïnvloedt, en controleer de juridische status in uw eigen land.
Aanbevolen producten
Onderzoekspeptiden, geselecteerd op kwaliteit en zuiverheid:
GHK-Cu
Anti-agingstof
GHK-Cu Pen
Voorgevulde pen GHK-Cu
GLOW-UP Ritual
Set van 3 pennen: Glow, NAD+, GHK-Cu
Test je kennis
Snelle quiz · 6 vragen
Veelgestelde vragen
Is HGH een peptide, of zijn HGH en peptiden twee verschillende dingen?
Zijn groeihormoon-secretagogen veiliger dan HGH injecteren?
Welke van deze stoffen is daadwerkelijk door de FDA goedgekeurd?
Waarom wordt ipamoreline selectief genoemd, en hoe solide is die claim?
Helpt het gebruik van een secretagoog in plaats van HGH om een positieve dopingtest te vermijden?
Waarom wordt IGF-1 gemeten en niet het groeihormoon zelf?
Wat toonden de tesamorelinestudies daadwerkelijk aan?
Kunnen groeihormoon of secretagogen de effecten van veroudering terugdraaien?
Wetenschappelijke bronnen
- Falutz J, Allas S, Blot K, Potvin D, Kotler D, Somero M, et al. (2007). Metabolic effects of a growth hormone-releasing factor in patients with HIV. New England Journal of Medicine (PMID: 18057338). (PubMed)
- Teichman SL, Neale A, Lawrence B, Gagnon C, Castaigne JP, Frohman LA (2006). Prolonged stimulation of growth hormone (GH) and insulin-like growth factor I secretion by CJC-1295, a long-acting analog of GH-releasing hormone, in healthy adults. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 91(3):799-805 (PMID: 16352683). (academic.oup.com)
- Raun K, Hansen BS, Johansen NL, Thøgersen H, Madsen K, Ankersen M, Andersen PH (1998). Ipamorelin, the first selective growth hormone secretagogue. European Journal of Endocrinology, 139(5):552-561 (PMID: 9849822). (PubMed)
- Nass R, Pezzoli SS, Oliveri MC, Patrie JT, Harrell FE Jr, Clasey JL, et al. (2008). Effects of an oral ghrelin mimetic on body composition and clinical outcomes in healthy older adults: a randomized trial. Annals of Internal Medicine, 149(9):601-611 (PMID: 18981485). (PubMed)
- Liu H, Bravata DM, Olkin I, Friedlander A, Liu V, Roberts B, et al. (2008). Systematic review: the effects of growth hormone on athletic performance. Annals of Internal Medicine, 148(10):747-758 (PMID: 18347346). (PubMed)
- Sigalos JT, Pastuszak AW (2018). The safety and efficacy of growth hormone secretagogues. Sexual Medicine Reviews, 6(1):45-53 (PMID: 28400207). (PubMed)
- Frieboes RM, Murck H, Maier P, Schier T, Holsboer F, Steiger A (1995). Growth hormone-releasing peptide-6 stimulates sleep, growth hormone, ACTH and cortisol release in normal man. Neuroendocrinology, 61(5):584-589 (PMID: 7617137). (PubMed)
- Ilson BE, Jorkasky DK, Curnow RT, Stote RM (1989). Effect of a new synthetic hexapeptide to selectively stimulate growth hormone release in healthy human subjects. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 69(1):212-214 (PMID: 2543692). (PubMed)
- Stanley TL, Feldpausch MN, Oh J, Branch KL, Lee H, Torriani M, Grinspoon SK (2014). Effect of tesamorelin on visceral fat and liver fat in HIV-infected patients with abdominal fat accumulation: a randomized clinical trial. JAMA, 312(4):380-389. (jamanetwork.com)
- Molitch ME, Clemmons DR, Malozowski S, Merriam GR, Vance ML (2011). Evaluation and treatment of adult growth hormone deficiency: an Endocrine Society clinical practice guideline. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 96(6):1587-1609.
- U.S. Food and Drug Administration, Center for Drug Evaluation and Research (2010). Egrifta (tesamorelin for injection): approval letter and prescribing information, NDA 022505. FDA Drugs@FDA. (accessdata.fda.gov)
- World Anti-Doping Agency (2026). The Prohibited List, section S2: peptide hormones, growth factors, related substances and mimetics. World Anti-Doping Code, International Standard. (wada-ama.org)
- Cowan DA (2022). Procollagen type III amino-terminal propeptide and insulin-like growth factor I as biomarkers of growth hormone administration. Drug Testing and Analysis. (analyticalsciencejournals.onlinelibrary.wiley.com)