Mazdutyd

Mazdutyd (ang. mazdutide, kod rozwojowy IBI362, wcześniej LY3305677, określany też jako OXM-3) to podawany raz w tygodniu podskórnie peptyd, który jednocześnie aktywuje receptor GLP-1 i receptor glukagonu. W czerwcu 2025 roku stał się pierwszym lekiem z tej klasy zarejestrowanym gdziekolwiek na świecie, co czyni go punktem odniesienia dla całej grupy tak zwanych podwójnych agonistów glukagonowych.

Molekuła powstała w laboratoriach Eli Lilly jako długodziałający analog oksyntomoduliny, naturalnego hormonu jelitowego, który fizjologicznie pobudza oba te receptory. Strukturalnie mazdutyd jest liniowym peptydem zbudowanym z 33 aminokwasów, z resztą kwasu alfa-aminoizomasłowego w pozycji 2 (co chroni go przed degradacją przez dipeptydylopeptydazę 4) oraz dwukwasem tłuszczowym C20 przyłączonym do lizyny w pozycji 20. Ten łańcuch lipidowy wiąże się z albuminą i to on pozwala na dawkowanie tygodniowe.

W 2019 roku Eli Lilly udzieliła chińskiej firmie Innovent Biologics wyłącznej licencji na rozwój i komercjalizację cząsteczki w Chinach, zachowując prawa do pozostałych rynków. Dlatego cały program kliniczny fazy 2 i 3, który doprowadził do rejestracji, przeprowadzono w populacji chińskiej, a nazwy badań (GLORY w otyłości, DREAMS w cukrzycy typu 2) pochodzą od Innoventu. Równolegle Eli Lilly prowadzi własne badania globalne, których pierwsze wyniki fazy 2 opublikowano w 2026 roku.

Mazdutyd wpisuje się w szerszy trend odchodzenia od pojedynczego agonizmu GLP-1 w stronę cząsteczek wielokierunkowych, który opisujemy w przewodniku o inkretynach nowej generacji. W tym artykule omawiamy wyłącznie opublikowane dane: mechanizm, status rejestracyjny, wyniki badań, profil bezpieczeństwa i realną dostępność.

Zastrzeżenie: treść ma charakter edukacyjny. Nie zawiera zaleceń dawkowania, schematów podawania ani porad medycznych. W sprawach dotyczących leczenia otyłości lub cukrzycy należy skonsultować się z lekarzem.

Komponenta GLP-1 działa tak, jak w przypadku semaglutydu czy dulaglutydu: nasila zależne od glukozy wydzielanie insuliny, hamuje wydzielanie glukagonu po posiłku, zwalnia opróżnianie żołądka i, przez receptory w podwzgórzu oraz pniu mózgu, zwiększa uczucie sytości. Efektem jest zmniejszenie spontanicznego spożycia kalorii i poprawa kontroli glikemii.

Komponenta glukagonowa jest tym, co wyróżnia mazdutyd. Glukagon działa głównie na hepatocyty i tkankę tłuszczową: zwiększa wydatek energetyczny, nasila lipolizę i utlenianie kwasów tłuszczowych w wątrobie oraz zmniejsza wątrobową zawartość tłuszczu. Teoretycznym kosztem jest nasilenie glukoneogenezy, czyli produkcji glukozy przez wątrobę, dlatego sam agonista glukagonu byłby złym pomysłem u osób z zaburzeniami metabolizmu glukozy.

Cały zamysł cząsteczek takich jak mazdutyd polega na tym, że silny sygnał GLP-1 neutralizuje hiperglikemizujące działanie glukagonu, a jednocześnie zostaje korzystny wpływ na wydatek energetyczny i na metabolizm lipidów w wątrobie. Mazdutyd ma przewagę aktywności w stronę receptora GLP-1, a aktywność glukagonowa jest relatywnie słabsza, co ma utrzymać tę równowagę.

Przesłanki, że ta druga droga faktycznie coś wnosi, pochodzą z analiz dodatkowych punktów końcowych. W badaniach z mazdutydem raportowano obniżenie ciśnienia tętniczego, cholesterolu, kwasu moczowego i aktywności enzymów wątrobowych, a w podgrupach uczestników z wyjściowo podwyższoną zawartością tłuszczu w wątrobie względne zmniejszenie stłuszczenia przekraczało 70%. Są to jednak punkty końcowe wtórne lub eksploracyjne, nie zaprojektowane do formalnego dowodzenia wyższości nad czystymi agonistami GLP-1.

Dla porównania, tyrzepatyd łączy GLP-1 z receptorem GIP, czyli innym receptorem inkretynowym, a retatrutyd łączy wszystkie trzy sygnały. Każda z tych kombinacji ma inny profil działań metabolicznych i inny profil tolerancji, a bezpośrednich badań porównawczych między nimi praktycznie nie ma.

W czerwcu 2025 roku chińska agencja regulacyjna NMPA (National Medical Products Administration) zarejestrowała mazdutyd do długoterminowej kontroli masy ciała u dorosłych, w połączeniu z dietą o obniżonej kaloryczności i zwiększoną aktywnością fizyczną. Zarejestrowana populacja obejmuje osoby z indeksem masy ciała co najmniej 28 kg/m² oraz osoby z BMI co najmniej 24 kg/m², u których występuje przynajmniej jedno powikłanie związane z masą ciała. Warto zauważyć, że progi te są niższe niż w Europie i Stanach Zjednoczonych, zgodnie z azjatyckimi kryteriami rozpoznawania nadwagi i otyłości.

We wrześniu 2025 roku ten sam urząd zarejestrował mazdutyd w drugim wskazaniu: kontroli glikemii u dorosłych z cukrzycą typu 2. Lek jest sprzedawany w Chinach pod nazwą handlową Xinermei i został wprowadzony do obrotu w lipcu 2025 roku, jako trzeci cotygodniowy iniekcyjny lek inkretynowy dostępny na tamtym rynku. Według doniesień prasowych jego cena została ustalona na poziomie konkurencyjnym wobec semaglutydu i wyraźnie poniżej tyrzepatydu.

W badaniach rejestracyjnych w otyłości oceniano dawki 4 mg i 6 mg podawane raz w tygodniu, a w późniejszym badaniu GLORY-2 także dawkę 9 mg. W cukrzycy typu 2 badano dawki 4 mg i 6 mg. Podajemy te wartości wyłącznie jako opis tego, co zostało przebadane, a nie jako sugestię dawkowania: dobór dawki, tempo jej zwiększania i ocena przeciwwskazań należą wyłącznie do lekarza prowadzącego, zgodnie z lokalną charakterystyką produktu leczniczego.

Poza wskazaniami zarejestrowanymi mazdutyd jest badany w stłuszczeniowej chorobie wątroby związanej z dysfunkcją metaboliczną, w obturacyjnym bezdechu sennym oraz w zaburzeniu używania alkoholu. Żadne z tych zastosowań nie ma obecnie statusu zarejestrowanego wskazania w jakimkolwiek kraju.

GLORY-1 to wieloośrodkowe, randomizowane badanie fazy 3 z podwójnie zaślepioną grupą placebo, do którego włączono 610 dorosłych Chińczyków z otyłością (BMI co najmniej 28 kg/m²) lub z nadwagą (BMI od 24 do poniżej 28 kg/m²) i co najmniej jednym powikłaniem związanym z masą ciała. Uczestnicy otrzymywali mazdutyd 4 mg, 6 mg albo placebo raz w tygodniu przez 48 tygodni. Wyniki opublikowano w 2025 roku w New England Journal of Medicine, co firma przedstawiała jako pierwszą publikację chińskiego badania w dziedzinie metabolizmu w tym czasopiśmie.

Pierwszorzędowe punkty końcowe oceniano w 32. tygodniu i obejmowały procentową zmianę masy ciała oraz odsetek uczestników z redukcją masy ciała o co najmniej 5%. Oba zostały osiągnięte: w 32. tygodniu różnica względem placebo wynosiła około 10 do 13 punktów procentowych w zależności od dawki, a progiem 5% przekroczyło ponad trzy czwarte uczestników w grupie 4 mg i ponad 80% w grupie 6 mg, wobec około jednej dziesiątej w grupie placebo.

W 48. tygodniu średnia redukcja masy ciała mieściła się w przedziale od około 11% do 12% dla dawki 4 mg i od około 14% do 15% dla dawki 6 mg, w zależności od zastosowanej analizy statystycznej (estymandu), przy zmianie bliskiej zeru w grupie placebo. Redukcję masy ciała o co najmniej 15% osiągnęła w tym punkcie około połowa uczestników przyjmujących 6 mg, wobec około 2% w grupie placebo. Obserwowano też spadki obwodu talii, ciśnienia skurczowego, cholesterolu całkowitego i frakcji LDL.

GLORY-2 poszło dalej i przetestowało dawkę 9 mg u 462 dorosłych z BMI co najmniej 30 kg/m², z cukrzycą typu 2 lub bez niej, w 27 chińskich ośrodkach, z okresem leczenia wydłużonym do 60 tygodni. Wyniki opublikowano w 2026 roku w JAMA. Raportowane średnie redukcje masy ciała sięgały około 17% do 19% w zależności od analizowanego zbioru danych, z większym efektem w podgrupie bez cukrzycy, przy kilkuprocentowej zmianie w grupie placebo. Krzywa utraty masy ciała nie osiągnęła plateau do końca obserwacji, co sugeruje, że pełny potencjał tej dawki nie został jeszcze zmierzony.

Programem uzupełniającym jest badanie fazy 2 przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych i opublikowane w 2026 roku w The Lancet Diabetes & Endocrinology. Dorosłych bez cukrzycy przydzielono do placebo albo mazdutydu w dawkach 3 do 6 mg, 10 mg lub 16 mg na 48 tygodni. W 32. tygodniu średnia procentowa zmiana masy ciała wyniosła odpowiednio -7,3%, -15,6% i -18,1% wobec -0,9% dla placebo. To jedyne opublikowane dane sugerujące, że efekt utrzymuje się w populacji nieazjatyckiej, ale pochodzą one z badania fazy 2, a nie z badania rejestracyjnego.

Program DREAMS obejmuje badania fazy 3 w cukrzycy typu 2. Dwa pierwsze opublikowano obok siebie w czasopiśmie Nature w 2026 roku, co jest nietypowe dla badań klinicznych i odzwierciedla zainteresowanie nową klasą leków.

DREAMS-1 objęło około 320 chińskich dorosłych z cukrzycą typu 2 niedostatecznie kontrolowaną dietą i aktywnością fizyczną, o średniej hemoglobinie glikowanej (HbA1c) 8,24% i średnim czasie trwania choroby poniżej dwóch lat. Uczestników przydzielono losowo do mazdutydu 4 mg, 6 mg albo placebo na 24 tygodnie, z późniejszą fazą przedłużoną. Zmiana HbA1c w 24. tygodniu wyniosła -1,57% dla dawki 4 mg i -2,15% dla dawki 6 mg, wobec -0,14% dla placebo.

DREAMS-2 było badaniem z aktywnym komparatorem: 731 dorosłych z cukrzycą typu 2 niedostatecznie kontrolowaną terapią opartą na metforminie otrzymywało mazdutyd 4 mg, mazdutyd 6 mg albo dulaglutyd 1,5 mg przez 28 tygodni. Oba dawkowania mazdutydu wykazały nie tylko nie mniejszą skuteczność, ale i wyższość nad dulaglutydem w zakresie obniżenia HbA1c, z różnicą średnich najmniejszych kwadratów -0,24 punktu procentowego dla 4 mg i -0,30 punktu procentowego dla 6 mg.

Różnica w masie ciała była znacznie wyraźniejsza niż różnica w glikemii: -3,78 punktu procentowego dla dawki 4 mg i -5,76 punktu procentowego dla dawki 6 mg wobec dulaglutydu. Istotnie więcej uczestników leczonych mazdutydem osiągnęło złożony punkt końcowy polegający na uzyskaniu HbA1c poniżej 7,0% przy jednoczesnej redukcji masy ciała o co najmniej 5%. Ceną była wyższa częstość zdarzeń niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego niż w grupie dulaglutydu.

Firma poinformowała także o wynikach badania DREAMS-3, w którym mazdutyd porównano bezpośrednio z semaglutydem i w którym raportowano wyższość w kontroli glikemii wraz z redukcją masy ciała. W momencie publikacji tego przewodnika są to dane z komunikatu korporacyjnego, a nie z pełnej publikacji recenzowanej, dlatego należy je traktować jako wstępne.

Profil tolerancji mazdutydu jest zdominowany przez zdarzenia ze strony przewodu pokarmowego: nudności, wymioty, biegunkę, zaparcia i zmniejszenie apetytu. W badaniach GLORY i DREAMS były one w większości łagodne lub umiarkowane, przemijające i skupione w okresie stopniowego zwiększania dawki. Odsetek przerwań leczenia z powodu zdarzeń niepożądanych był niski i zbliżony między grupami aktywnymi a placebo, co w praktyce oznacza, że większość uczestników była w stanie dojść do dawki docelowej.

W GLORY-1 raportowano niewielki wzrost częstości rytmu serca, rzędu około 1,6 uderzenia na minutę w 48. tygodniu, bez sygnału zwiększonego ryzyka zdarzeń sercowo-naczyniowych w czasie badania. Wzrost tętna jest efektem klasy obserwowanym także dla agonistów GLP-1, a dla cząsteczek z komponentą glukagonową pozostaje przedmiotem szczególnej uwagi regulatorów. Nie przeprowadzono dotąd dedykowanego badania wyników sercowo-naczyniowych dla mazdutydu.

W badaniach fazy 1b z wyższymi dawkami (9 mg i 10 mg), opublikowanych w eClinicalMedicine w 2022 roku, żaden uczestnik nie przerwał leczenia z powodu zdarzeń niepożądanych i nie raportowano zdarzeń ciężkich ani nasilonych, choć były to małe grupy badane przez 12 do 16 tygodni. W badaniach dotyczących cukrzycy nie obserwowano ciężkiej hipoglikemii, a jej częstość ogólnie była niska, co jest spójne z zależnym od glukozy mechanizmem działania komponenty GLP-1.

Ostrzeżenia typowe dla całej klasy pozostają w mocy i obejmują między innymi ryzyko zapalenia trzustki, chorób pęcherzyka żółciowego, nasilenia retinopatii cukrzycowej przy szybkiej poprawie glikemii, odwodnienia wtórnego do wymiotów i biegunki oraz przeciwwskazania w ciąży. Praktyczny przegląd tych kwestii zebraliśmy w artykule o działaniach niepożądanych leków inkretynowych. Dodatkowo, przy agonizmie glukagonowym otwartym pozostaje pytanie o długoterminowy wpływ na masę mięśniową i na parametry wątrobowe poza okresem badań.

Zastrzeżenie: powyższe dane opisują zdarzenia obserwowane w populacjach badań klinicznych i nie zastępują charakterystyki produktu leczniczego ani konsultacji lekarskiej. Osoby z chorobami trzustki, dróg żółciowych, gastroparezą, chorobą nowotworową tarczycy w wywiadzie rodzinnym lub planujące ciążę wymagają indywidualnej oceny.

Nie. Mazdutyd nie jest zarejestrowany ani przez FDA, ani przez EMA, a więc nie jest też dostępny jako lek w Polsce czy w pozostałych krajach Unii Europejskiej. Jedynym rynkiem, na którym można go legalnie uzyskać z przepisu lekarza, są Chiny, gdzie jest sprzedawany pod nazwą handlową Xinermei. Prawa poza Chinami należą do Eli Lilly, która prowadzi własny program badawczy, a publikacja amerykańskiego badania fazy 2 w 2026 roku jest etapem tego programu, nie wnioskiem rejestracyjnym.

Oznacza to, że każdy produkt opisywany poza Chinami jako mazdutyd dostępny do kupienia nie jest produktem leczniczym. Preparaty sprzedawane jako peptydy badawcze są wyłączone z nadzoru farmaceutycznego: nie podlegają wymogom Dobrej Praktyki Wytwarzania, nie mają zweryfikowanej tożsamości, czystości ani zawartości substancji czynnej, nie mają ulotki ani nadzoru nad bezpieczeństwem farmakoterapii. Analizy niezależne wielokrotnie wykazywały rozbieżności między deklarowaną a faktyczną zawartością w tego typu produktach.

Status prawny takich substancji różni się między jurysdykcjami, a ich stosowanie u ludzi nie jest dozwolone niezależnie od tego, czy sama sprzedaż jest formalnie zakazana. Nie podajemy żadnych źródeł zakupu, nie zamieszczamy linków handlowych i nie przedstawiamy schematów stosowania, ponieważ podawanie mazdutydu poza badaniem klinicznym lub poza chińskim systemem opieki zdrowotnej nie jest praktyką opartą na dowodach.

Dla osób w Europie i Ameryce Północnej, które szukają leczenia opartego na dowodach, realną opcją są cząsteczki już zarejestrowane w ich kraju, przepisywane i monitorowane przez lekarza. Mazdutyd należy obecnie traktować jako interesujący punkt odniesienia naukowego, a nie jako dostępną opcję terapeutyczną.

Survodutyd (BI 456906, rozwijany przez Boehringer Ingelheim wraz z Zealand Pharma) ma ten sam mechanizm co mazdutyd: podwójny agonizm receptora GLP-1 i receptora glukagonu. Jest to więc najbardziej naturalny punkt porównania. W kwietniu 2026 roku firmy ogłosiły wstępne wyniki badania fazy 3 SYNCHRONIZE-1, w którym najwyższa badana dawka prowadziła do średniej redukcji masy ciała 16,6% po 76 tygodniach, wobec 3,2% w grupie placebo, a progiem 5% przekroczyło 85,1% uczestników. W analizach dodatkowych raportowano zmniejszenie tkanki tłuszczowej trzewnej do 34% oraz tłuszczu wątrobowego do 63%. Są to jednak dane z komunikatu firmowego, jeszcze nie pełna publikacja recenzowana.

Tyrzepatyd działa inaczej: łączy GLP-1 z receptorem GIP, bez komponenty glukagonowej. W badaniu SURMOUNT-1 (2539 uczestników bez cukrzycy) najwyższa dawka 15 mg dała średnią zmianę masy ciała -20,9% po 72 tygodniach. Tyrzepatyd jest jednocześnie jedyną z tych trzech cząsteczek szeroko zarejestrowaną w Stanach Zjednoczonych i w Unii Europejskiej.

Te liczby nie są bezpośrednio porównywalne. Różnią się czasy trwania badań (48, 60, 72 i 76 tygodni), populacje (chińska wobec przede wszystkim zachodniej), wyjściowe BMI, intensywność interwencji behawioralnej, zastosowane estymandy oraz odsetki przerwań leczenia. Porównania między badaniami są z definicji hipotezotwórcze, a nie rozstrzygające. Jedynym rzetelnym sposobem uszeregowania tych cząsteczek byłoby badanie head-to-head, którego dla tej trójki nie ma.

Co z tego wynika praktycznie? Komponenta glukagonowa mazdutydu i survodutydu wydaje się dawać wyraźny efekt na tłuszcz wątrobowy i parametry metaboliczne wątroby, co czyni je interesującymi kandydatami w stłuszczeniowej chorobie wątroby. Z kolei pod względem samej skali redukcji masy ciała w populacjach zachodnich najmocniejsze opublikowane dane fazy 3 ma nadal tyrzepatyd, a najwyższe wartości w badaniach wczesnych faz raportowano dla potrójnego agonisty retatrutydu.

Pierwsza luka to populacja. Oba badania rejestracyjne w otyłości i oba opublikowane badania DREAMS przeprowadzono wyłącznie u dorosłych Chińczyków, przy niższych progach BMI niż te stosowane w Europie. Amerykańskie badanie fazy 2 sugeruje zachowanie efektu w innej populacji, ale jest mniejsze, krótsze i nie było zaprojektowane jako badanie rejestracyjne. Bez danych fazy 3 z populacji zachodnich przenoszenie wyników GLORY na europejskich pacjentów pozostaje ekstrapolacją.

Druga luka to twarde punkty końcowe. Nie ma dotąd zakończonego badania oceniającego wpływ mazdutydu na zgony, zawały serca, udary ani na progresję przewlekłej choroby nerek. Wszystkie dostępne korzyści to zmiany parametrów zastępczych: masy ciała, HbA1c, ciśnienia, lipidów, enzymów wątrobowych. Dla klasy agonistów GLP-1 część tych korzyści została już potwierdzona w badaniach wyników klinicznych, lecz nie można ich automatycznie przypisać każdej nowej cząsteczce.

Trzecia luka to czas obserwacji. Najdłuższe opublikowane badanie fazy 3 trwało 60 tygodni. Nie wiemy, jak wygląda skuteczność i bezpieczeństwo po trzech czy pięciu latach, ani co dzieje się po odstawieniu leku. Dla innych leków inkretynowych udokumentowano istotny powrót masy ciała po zaprzestaniu terapii, co sugeruje konieczność leczenia przewlekłego, ale konkretnych danych dotyczących mazdutydu po odstawieniu brakuje.

Czwarta luka to skład utraconej masy ciała. Komponenta glukagonowa teoretycznie powinna sprzyjać utracie tkanki tłuszczowej, w tym tłuszczu trzewnego i wątrobowego, przy relatywnej ochronie masy mięśniowej. Dla survodutydu firma raportowała analizy składu ciała wspierające tę hipotezę. Dla mazdutydu systematyczne dane z metod referencyjnych, takich jak DXA lub rezonans magnetyczny, są wciąż ograniczone, zwłaszcza dla najwyższych dawek i u osób starszych.

Na koniec warto pamiętać o kwestii, która dotyczy całej klasy: dostępne metaanalizy podwójnych agonistów GLP-1 i glukagonu opierają się głównie na badaniach prowadzonych u Azjatów i na krótkim horyzoncie czasowym, a ich autorzy konsekwentnie wskazują na potrzebę dłuższych badań w zróżnicowanych populacjach. Mazdutyd jest pierwszą zarejestrowaną cząsteczką w tej klasie, co czyni go ważnym punktem odniesienia, ale nie zamyka dyskusji o jego miejscu w terapii. Ten artykuł ma charakter edukacyjny i nie stanowi porady medycznej. Wszelkie decyzje dotyczące leczenia należy podejmować z lekarzem.